દુનિયાની નજર અત્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં વરસી રહેલી મિસાઇલો પર છે. આપણને લાગે છે કે યુદ્ધ ત્યાં દૂર ક્યાંક રણની ધરતી પર લડાઈ રહ્યું છે. પણ સાવધાન! આ યુદ્ધની એક એવી આગ છે જે દેખાતી નથી, પણ તે ધીમે ધીમે તમારી થાળી સુધી પહોંચી રહી છે. આ આગ તેલ કે ગેસની નથી, આ આગ છે ‘યુરિયા’ની. જ્યારે મિસાઇલોના વિસ્ફોટો બંધ થશે, ત્યારે મોંઘવારીનો આ ‘યુરિયા બોમ્બ’ ફાટશે અને તેની સીધી અસર ભારત જેવા દેશના મધ્યમ વર્ગના રસોડાના બજેટ પર પડશે.
ઇતિહાસનું ભયાનક પુનરાવર્તન: ૧૯૭૩ની એ કાળી યાદ
ઇતિહાસ હંમેશા પાઠ ભણાવે છે. ૧૯૭૩માં જ્યારે અરબ-ઇઝરાયલ યુદ્ધ થયું, ત્યારે તેલના ભાવ ચાર ગણા વધી ગયા હતા. પણ અસલી ત્રાસદી છ મહિના પછી શરૂ થઈ હતી— ખાતરની કટોકટી. યુરિયા અને નાઈટ્રોજન ખાતરો મોંઘા થતા ખેતરોમાં ઉત્પાદન ઘટ્યું અને અનાજના ભાવ ૫૦ ટકા ઉછળ્યા. પરિણામ? બાંગ્લાદેશમાં ૧૫ લાખ લોકો ભૂખમરાનો ભોગ બન્યા. આજે ૨૦૨૬માં ઇતિહાસ બરાબર એ જ મોડ પર ઉભો છે.
શા માટે આ વખતે સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે?
૧૮ માર્ચના રોજ ઇઝરાયલે ઇરાનના ‘સાઉથ પાર્સ’ ગેસ ફિલ્ડ પર હુમલો કર્યો, જે દુનિયાનો સૌથી મોટો ગેસ ભંડાર છે. કતાર એનર્જીએ પોતાના નિકાસ પર રોક લગાવી દીધી છે.
- યુરિયાની કનેક્ટિવિટી: યુરિયા બનાવવા માટે નેચરલ ગેસ અનિવાર્ય છે. દુનિયાના ૪૧ ટકા યુરિયા નિકાસ પર ઓમાન, રશિયા અને કતારનો કાબૂ છે.
- સપ્લાય ચેઈન ઠપ્પ: કતારના પ્લાન્ટ ફરી શરૂ કરવામાં વર્ષો લાગી શકે છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં બારુદી સુરંગોને કારણે જહાજોની અવરજવર જોખમમાં છે.
- કોઈ ઈમરજન્સી રિઝર્વ નથી: દુનિયા પાસે તેલનો ભંડાર છે, પણ ખાતર (યુરિયા) માટે કોઈ ‘સેફ્ટી કવચ’ નથી. આ એક મોટી વૈશ્વિક લાપરવાહી છે.
મધ્યમ વર્ગ માટે આ લાલબત્તી કેમ છે?
યુરિયા એ આધુનિક ખેતીની કરોડરજ્જુ છે. જો ખેતરમાં યુરિયા નહીં હોય, તો ઉત્પાદન ૨૦ થી ૪૦ ટકા ઘટી શકે છે. - મોંઘવારીનો માર: જ્યારે ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં નવી ફસલ બજારમાં આવશે, ત્યારે ઉત્પાદન ઘટવાને કારણે દાળ, ચોખા અને ઘઉંના ભાવ આસમાને હશે.
- બજેટ ખોરવાશે: તેલના ભાવનો ઝટકો તરત લાગે છે, પણ ખાતરનો ઝટકો ધીમો અને ઘાતક હોય છે. તે તમારા ખિસ્સાને લાંબા સમય સુધી ખાલી કરશે.
રાજકીય પક્ષોની ઉદાસીનતા અને જનતાની જાગૃતિ
દુઃખની વાત એ છે કે જ્યારે દેશ પર આવું મોટું ખાદ્ય સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે, ત્યારે આપણા નેતાઓ અને રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી પ્રચારમાં, પરસ્પરના અપમાનમાં અને તાપમાનની ચર્ચાઓમાં વ્યસ્ત છે. કોઈ ખેડૂતની ખાતરની થેલી સામે નથી જોઈ રહ્યું.
પવન માકનનો વ્યૂ: ખેડૂતો તો અનિશ્ચિતતામાં પણ બી વાવશે, પણ મધ્યમ વર્ગ તરીકે આપણે સતર્ક રહેવું પડશે. આ સમય સમજદારીથી બજેટ બનાવવાનો અને આવનારા સંકટ માટે માનસિક રીતે તૈયાર રહેવાનો છે. મિસાઈલો થોભી શકે છે, પણ ભૂખનું ગણિત થોભતું નથી.
અહેવાલ અને વિશ્લેષણ: પવન માકન (ગ્રુપ એડિટર, પાક્કો ગુજરાત)