એક તરફ, જ્યારે દેશની મોટાભાગની બેંકોએ મિનિમમ બેલેન્સની ઝંઝટ દૂર કરી દીધી છે, ત્યારે ઘણી બેંકો એવી છે જે ખાતામાં મિનિમમ બેલેન્સ ન હોય તો દંડ વસૂલ કરે છે.
ICICI બેંકે તેની મિનિમમ બેંક બેલેન્સ મર્યાદા વધારીને 50,000 રૂપિયા કરી છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારા ખાતામાં મિનિમમ બેલેન્સ ન રાખવાથી બેંકો કેટલી કમાણી કરી રહી છે?
બેંકોએ કેટલી કમાણી કરી?
છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, ભારતની જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ મિનિમમ બેલેન્સ ન રાખવા બદલ ગ્રાહકો પાસેથી દંડ દ્વારા લગભગ 9,000 કરોડ રૂપિયા કમાયા છે. હા, આ વાતનો ખુલાસો નાણા રાજ્યમંત્રી પંકજ ચૌધરીએ સંસદમાં કર્યો હતો. નાણાકીય વર્ષ 2020-21 થી 2024-25 સુધી, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ મિનિમમ બેલેન્સ ન રાખવા બદલ 8,932.98 કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલ્યો હતો. આ રકમનો મોટો હિસ્સો એવા ગ્રાહકો પાસેથી આવ્યો હતો જેઓ તેમના બચત ખાતામાં મિનિમમ રકમ જાળવી શક્યા ન હતા.
કઈ બેંકે કેટલી કમાણી કરી?
આ સમયગાળા દરમિયાન ઇન્ડિયન બેંકે સૌથી વધુ 1,828 કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલ્યો. પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) એ 1,662 કરોડ રૂપિયાનો દંડ જમા કરાવ્યો અને બેંક ઓફ બરોડાએ 1,531 કરોડ રૂપિયાનો દંડ જમા કરાવ્યો. કેનેરા બેંકે 1,212 કરોડ રૂપિયા અને બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ 809 કરોડ રૂપિયા વસૂલ્યા. જોકે, દેશની સૌથી મોટી જાહેર ક્ષેત્રની બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) એ 2020માં જ મિનિમમ બેલેન્સ દંડ નાબૂદ કરી દીધો હતો.
ન્યૂનતમ બેલેન્સનો નિયમ શું છે?
ન્યૂનતમ બેલેન્સ અથવા સરેરાશ માસિક બેલેન્સ (AMB) એ ન્યૂનતમ રકમ છે જે તમારે દર મહિને તમારા ખાતામાં રાખવાની હોય છે. જો આ રકમ ખાતામાં ઓછી હોય, તો બેંકો દંડ વસૂલ કરે છે. આ રકમ શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બદલાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, પંજાબ નેશનલ બેંકમાં, શહેરી વિસ્તારો માટે ન્યૂનતમ બેલેન્સ 2,000 રૂપિયા, નાના શહેરોમાં 1,000 રૂપિયા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 500 રૂપિયા છે. આના આધારે દંડ 100 થી 250 રૂપિયા સુધી પણ હોઈ શકે છે.
SBI, કેનેરા બેંક, બેંક ઓફ બરોડા, પંજાબ નેશનલ બેંક, ઇન્ડિયન બેંક, બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા અને યુનિયન બેંક ઓફ ઇન્ડિયા પછી આ બેંકોએ પણ મિનિમમ બેલેન્સ દંડ માફ કર્યો છે. તેનો હેતુ એ છે કે વધુને વધુ લોકો બેંકિંગ સુવિધાઓ સાથે જોડાય, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને નાના શહેરોમાં. નાણા મંત્રાલયે બેંકોને ગ્રામીણ વિસ્તારોના ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે આવા દંડ ઘટાડવા અથવા દૂર કરવાની સલાહ પણ આપી છે.