બજેટ 2026 પહેલા રજૂ થયેલા આર્થિક સર્વેક્ષણમાં ગિગ વર્કર્સ માટે મોટા સંકેતો મળ્યા છે. ખાસ કરીને લઘુત્તમ કલાકદીઠ કમાણી નક્કી કરવાની ભલામણે કરોડો ડિલિવરી પાર્ટનર્સ માટે આશાની કિરણ જગાવી છે.
ભારતીય સંસદનું બજેટ સત્ર 28 જાન્યુઆરી, 2026થી શરૂ થયું છે. સત્રની શરૂઆતમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ સંસદને સંબોધન આપ્યું, જેમાં “વિકસિત ભારત”, સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ અને બ્લુ ઈકોનોમી પર વિશેષ ભાર મૂકાયો. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત હવે વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ બની ગયું છે. સાથે જ સાંસદોને રાજકીય મતભેદો ભૂલીને રાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર એક થવા અપીલ કરી હતી.
બજેટ પહેલા 29 જાન્યુઆરીએ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26 સંસદમાં રજૂ કર્યું. મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર વી. અનંથા નાગેશ્વરનના માર્ગદર્શન હેઠળ તૈયાર થયેલું આ સર્વેક્ષણ દેશના વિકાસ દર, રોજગાર, મોંઘવારી અને નિકાસ જેવા મુદ્દાઓનું વિશ્લેષણ કરે છે. આ અહેવાલ આગામી બજેટની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આ વખતે આર્થિક સર્વેક્ષણમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો મુદ્દો ગિગ વર્કર્સનો છે. સ્વિગી, ઝોમેટો, એમેઝોન જેવી ઈ-કોમર્સ અને ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ માટે કામ કરતા લાખો ડિલિવરી પાર્ટનર્સની સલામતી અને આવક અંગે સરકારએ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ખાસ કરીને 10 મિનિટ ડિલિવરી જેવી સેવાઓના દબાણને કારણે વધતા અકસ્માતો અને જોખમો પર ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણ 2026માં ગિગ વર્કર્સ માટે એક ક્રાંતિકારી મોડેલ સૂચવવામાં આવ્યો છે. તેમાં પ્રતિ કલાક અથવા કાર્ય દીઠ લઘુત્તમ વેતન નક્કી કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. મહત્વનું એ છે કે આ આવકમાં ફક્ત કામનો સમય નહીં, પરંતુ ઓર્ડરની રાહ જોવાનો સમય પણ ગણવામાં આવે તેવી સલાહ આપવામાં આવી છે. આ પગલું ઓછા અને મધ્યમ કુશળ કામદારોની આર્થિક સ્થિરતા વધારી શકે છે.
સર્વેક્ષણ અનુસાર, ગિગ વર્કર્સ માટે કારકિર્દી વૃદ્ધિમાં સૌથી મોટો અવરોધ “ઉત્પાદક સંપત્તિ”નો અભાવ છે. બાઈક, કાર અથવા જરૂરી સાધનો ન હોવાને કારણે ઘણા વર્કર્સ વધુ સારી આવકવાળી નોકરીઓ સુધી પહોંચી શકતા નથી. આ સમસ્યાને ઉકેલવા માટે સરકારએ સૂચન કર્યું છે કે પ્લેટફોર્મ કંપનીઓ અને નોકરીદાતાઓ વર્કર્સની તાલીમ અને સાધનોમાં સહ-રોકાણ કરે.
હવે સૌની નજર 1 ફેબ્રુઆરી, 2026ના કેન્દ્રીય બજેટ પર છે. જો આર્થિક સર્વેક્ષણની ભલામણોને બજેટમાં સ્થાન મળે, તો ગિગ વર્કર્સ માટે લઘુત્તમ કમાણી, સુરક્ષા અને ભવિષ્યની નવી દિશા ખુલશે. કરોડો યુવાનો માટે આ બજેટ માત્ર આંકડાનો નહીં, પરંતુ જીવન બદલાવાનો અવસર સાબિત થઈ શકે છે.