ભારતની રક્ષણાત્મક શક્તિને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે સંરક્ષણ મંત્રાલયે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહની અધ્યક્ષતામાં મળેલી ડિફેન્સ એક્વિઝિશન કાઉન્સિલ (DAC) ની બેઠકમાં ભારતીય વાયુસેના (IAF) માટે વધારાના 114 રાફેલ ફાઇટર જેટની ખરીદીના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ સોદો અંદાજે ₹3.25 લાખ કરોડનો હોવાનું મનાય છે.
કેમ લેવાયો આ નિર્ણય?
ભારતીય વાયુસેનાને હાલમાં 42 સ્ક્વોડ્રનની જરૂરિયાત સામે માત્ર 29 સ્ક્વોડ્રન જ કાર્યરત છે. જૂના થઈ રહેલા મિગ-21 (MiG-21) વિમાનોને સેવામાંથી હટાવ્યા બાદ સર્જાયેલી અછતને પૂરવા માટે આધુનિક ફાઇટર જેટ્સની તાતી જરૂરિયાત હતી.
– વર્તમાન સ્થિતિ: ભારત પાસે અત્યારે 36 રાફેલ જેટ્સ છે, જે અંબાલા અને હાશીમારા એરબેઝ પર તૈનાત છે.
ચીન-પાકિસ્તાન પડકાર: લદ્દાખ સ્ટેન્ડઓફ અને સરહદી સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને વાયુસેનાને વધુ આધુનિક હથિયારોથી સજ્જ કરવું અનિવાર્ય બન્યું છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર
આ સોદાની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ પૂર્ણ થશે. ફ્રાન્સની દસોલ્ટ એવિએશન (Dassault Aviation) કંપની ભારતની સ્થાનિક પાર્ટનર કંપની સાથે મળીને ભારતમાં જ આ જેટ્સનું ઉત્પાદન કરશે. આ પ્રોજેક્ટથી ભારતમાં હજારો નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે અને અત્યાધુનિક સંરક્ષણ ટેકનોલોજી ભારતને મળશે. શરૂઆતના 18 જેટ્સ ‘રેડી-ટુ-ફ્લાય’ સ્થિતિમાં આવશે, જ્યારે બાકીના ભારતમાં બનાવવામાં આવશે.
શું છે DAC અને આગળની પ્રક્રિયા?
– DAC (ડિફેન્સ એક્વિઝિશન કાઉન્સિલ) એ સંરક્ષણ ખરીદી માટેની ભારતની સર્વોચ્ચ સમિતિ છે.
– આગામી પગલું: DAC ની મંજૂરી બાદ હવે આ પ્રસ્તાવ કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યોરિટી (CCS) પાસે જશે, જ્યાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં અંતિમ મહોર મારવામાં આવશે.
– રાજદ્વારી મહત્વ: આ નિર્ણય ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનની આગામી (15-17 ફેબ્રુઆરી) ભારત મુલાકાત પહેલા લેવામાં આવ્યો છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના ગાઢ સંબંધો દર્શાવે છે.
રાફેલની ખાસિયતો
– રાફેલ એ મલ્ટી-રોલ ફાઇટર જેટ છે જે એકસાથે અનેક કામગીરી કરી શકે છે
– તે પરમાણુ હથિયારો લઈ જવા માટે સક્ષમ છે.
– મેટિયોર (Meteor) અને સ્કલ્પ (SCALP) જેવી લાંબા અંતરની મિસાઇલોથી સજ્જ છે, જે દુશ્મનને દેખાયા વગર જ હવામાં તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
– હવામાંથી હવામાં અને હવામાંથી જમીન પર હુમલો કરવામાં સર્વોપરી છે.
આ સોદો ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે વાયુસેનાની તાકાતમાં અગ્રેસર બનાવશે. જોકે, સ્વદેશી ‘તેજસ MK-2’ અને વિદેશી ‘રાફેલ’ વચ્ચે બજેટનું સંતુલન જાળવવું એ સરકાર માટે આગામી પડકાર રહેશે.
રાફેલ માટે સ્કાલ્પ (SCALP) મિસાઈલની જરૂરિયાત
રાફેલ જેટ્સની ક્ષમતા વધારવા માટે ફ્રાન્સની અત્યાધુનિક સ્કાલ્પ ક્રૂઝ મિસાઈલની જરૂરિયાત લાંબા સમયથી અનુભવાઈ રહી હતી. અહેવાલો અનુસાર, સંરક્ષણ મંત્રાલયે રાફેલ જેટ્સની સાથે મોટી માત્રામાં આ સ્કાલ્પ ક્રૂઝ મિસાઈલો ખરીદવાના પ્રસ્તાવને પણ મંજૂરી આપી દીધી છે. આ મિસાઈલ દુશ્મનના વિસ્તારમાં ઘૂસીને ખૂબ જ ચોકસાઈ સાથે હુમલો કરવામાં સક્ષમ છે, જે ભારતીય વાયુસેનાને વ્યૂહાત્મક રીતે મજબૂત બનાવશે.
અમેરિકા સાથે $3 અબજનો સંરક્ષણ સોદો
એક તરફ ફ્રાન્સ સાથે સંરક્ષણ સંબંધો મજબૂત થઈ રહ્યા છે, ત્યારે બીજી તરફ ભારત અમેરિકા સાથે પણ મહત્વના સોદાઓ કરવા જઈ રહ્યું છે. P-8I વિમાનોની ખરીદીને DAC ની બેઠકમાં અમેરિકા સાથે અંદાજે 3 અબજ ડોલર (આશરે ₹25,000 કરોડ) ની સંરક્ષણ ખરીદી પર સહમતિ બને તેવી શક્યતા છે. આ અંતર્ગત 6 ‘P-8I’ (સમુદ્રી દેખરેખ અને એન્ટી-સબમરીન વોરફેર) વિમાનો ખરીદવાના પ્રસ્તાવ પર ગંભીર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આ વિમાનો સમુદ્રમાં ચીની સબમરીન પર નજર રાખવા માટે અત્યંત મહત્વના સાબિત થશે.