ભારતમાં ૧૦ અને ૨૦ રૂપિયાની પોલિમર નોટોના ટ્રાયલ ટૂંક સમયમાં શરૂ થઈ શકે છે. કેન્દ્ર સરકારે આરબીઆઈના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે. જોકે, સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે હાલમાં કાગળની નોટોને તબક્કાવાર બંધ કરવાની કોઈ યોજના નથી.
પ્લાસ્ટિક જેવી દેખાતી પોલિમર બેંક નોટો ટૂંક સમયમાં ભારતમાં ચલણમાં આવી શકે છે. કેન્દ્ર સરકારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના ૧૦ અને ૨૦ રૂપિયાની ૧૦૦ કરોડ પોલિમર નોટો ફિલ્ડ ટ્રાયલ માટે જારી કરવાના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે. ભારતમાં પોલિમર નોટો રજૂ કરવાની દિશામાં આ પહેલું મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.
લોકસભામાં લેખિત જવાબમાં, નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે આરબીઆઈ શરૂઆતમાં મર્યાદિત ધોરણે આ નોટો જારી કરશે. ટ્રાયલનો હેતુ એ ચકાસવાનો છે કે ભારતની વિવિધ આબોહવા અને ઉપયોગની પરિસ્થિતિઓમાં આ નોટો કેટલી ટકાઉ અને ઉપયોગી છે. જો ટ્રાયલ સફળ થશે તો જ તેમના મોટા પાયે જારી પર વિચાર કરવામાં આવશે.
પોલિમર નોટો શા માટે ખાસ છે?
RBI માને છે કે પોલિમર નોટો નિયમિત કાગળની નોટો કરતાં વધુ મજબૂત અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. તે સરળતાથી ફાટતી નથી અને પાણી અને ગંદકી માટે ઓછી સંવેદનશીલ હોય છે. વિશ્વભરના ઘણા દેશોમાં પોલિમર નોટોનો ઉપયોગ પહેલાથી જ થઈ રહ્યો છે, અને તેમનું આયુષ્ય પરંપરાગત નોટો કરતાં લાંબુ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. પરિણામે, ભારત જેવા દેશોમાં, જ્યાં રોકડનો ઉપયોગ હજુ પણ વ્યાપકપણે થાય છે, ત્યાં આ નોટો વધુ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
શું કાગળની નોટો બંધ કરવામાં આવશે?
સરકારે આ અંગેની કોઈપણ ચિંતાઓને ફગાવી દીધી છે. નાણા રાજ્ય મંત્રીએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે હાલમાં કાગળની નોટોને તબક્કાવાર રીતે બંધ કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. પોલિમર નોટો હાલની કાગળની નોટો સાથે ફરતી રહેશે, એટલે કે લોકોને તેમની હાલની કાગળની નોટો બદલવાની જરૂર રહેશે નહીં.
ડિજિટલ ચુકવણીઓ પર તાત્કાલિક અસર નહીં
RBI એ પણ સ્પષ્ટતા કરી છે કે પોલિમર નોટોની રજૂઆતથી ડિજિટલ ચુકવણીઓ પર કોઈ અસર પડશે કે કેમ તે કહેવું અકાળ ગણાશે. આ નોટો નિયમિત રીતે ઉપલબ્ધ થયા પછી જ સાચું મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે. કેન્દ્રીય બેંક માને છે કે રોકડ અને ડિજિટલ ચુકવણીઓ એકબીજાના પૂરક છે અને ભવિષ્યમાં પણ સાથે રહેશે.
જો ફિલ્ડ ટ્રાયલ સફળ થાય છે, તો આગામી વર્ષોમાં ભારતીયો તેમના ખિસ્સામાં પરંપરાગત કાગળની નોટો સાથે નવી પોલિમર નોટો જોઈ શકશે. આનાથી નોટોની ટકાઉપણું વધશે અને વારંવાર વિનિમયની જરૂરિયાત ઓછી થશે.