વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ફરી એકવાર સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે વૈશ્વિક સંસ્થા મુખ્ય મુદ્દાઓ પર નિર્ણય લેવામાં મડાગાંઠનો સામનો કરી રહી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC), આફ્રિકા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર વ્યવસ્થાના વર્તમાન માળખા વિશે તેમણે શું કહ્યું?
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ની વર્તમાન વ્યવસ્થા વિશે ગંભીર ટિપ્પણીઓ કરી છે. પરિવર્તનની જરૂરિયાતનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે આ વૈશ્વિક સંસ્થા હવે મુખ્ય વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર અસરકારક નિર્ણયો લેવામાં મોટાભાગે નિષ્ફળ રહી છે. સાડા ચાર વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલા યુક્રેન-રશિયા સંઘર્ષ અને ગલ્ફ દેશો વચ્ચેના સંઘર્ષનો ઉલ્લેખ કરતા, વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું, “સંયુક્ત રાષ્ટ્ર હાલમાં મડાગાંઠમાં ફસાયેલું છે. આફ્રિકન મુદ્દાઓ અને COVID-19 રોગચાળા જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓની વાત આવે ત્યારે નિર્ણય લેવામાં યુએનની ભૂમિકા મોટાભાગે અપ્રસ્તુત રહી છે.” જયશંકરે સ્પષ્ટપણે કહ્યું, “ઉકેલ એ છે કે યુએન સિસ્ટમને બાયપાસ કરવામાં ન આવે, પરંતુ યુએનમાં સુધારો કરવામાં આવે.”
શું યુએન હવે મુખ્ય વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર અસરકારક નથી?
દિલ્હીમાં આયોજિત એક કોન્ક્લેવ દરમિયાન, જયશંકરે જણાવ્યું હતું કે યુએન સુરક્ષા પરિષદમાં મડાગાંઠને કારણે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા મોટાભાગે બિનઅસરકારક બની ગઈ છે. સુરક્ષા પરિષદ હવે વૈશ્વિક હિતોનું સંપૂર્ણ ચિત્ર રજૂ કરતી નથી. તેમણે કહ્યું કે વિશ્વ સ્માર્ટ, એકબીજા સાથે જોડાયેલ અને બહુધ્રુવીય બની ગયું છે, પરંતુ વર્તમાન યુએન સિસ્ટમ જૂના માળખામાં અટવાયેલી છે. સિંગાપોરના ભૂતપૂર્વ વિદેશ પ્રધાન જ્યોર્જ યોંગ બૂન યેઓ પણ આ કાર્યક્રમમાં હાજર હતા.
યુએન સભ્યપદ ચાર ગણું વધી ગયું છે. સુધારામાં અવરોધ ક્યાં છે? સિસ્ટમ કેમ બદલાઈ નથી?
વિદેશ પ્રધાને પૂછ્યું, “યુએન 51 સભ્યોથી શરૂ થયું હતું, અને આજે તેનું સભ્યપદ લગભગ ચાર ગણું થઈ ગયું છે. જો સંગઠન ચાર ગણું વિસ્તર્યું છે, તો તેનું જૂનું વ્યવસ્થાપન માળખું કેવી રીતે જાળવી શકાય?” કોઈ પણ દેશનું નામ લીધા વિના, જયશંકરે કહ્યું કે કેટલાક દેશો યુએન સુધારાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. તેનો વિરોધ કરનારાઓ આફ્રિકા અને તેના હિતોના દલીલનો ઉપયોગ કરે છે. આફ્રિકાએ હવે આંતર-સરકારી વાટાઘાટોમાં પોતાનું સ્થાન સ્પષ્ટ કર્યું છે અને પરિવર્તનની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે.
યુએનને બાજુ પર રાખવાને બદલે, તેમાં સુધારો કરવો જોઈએ.
જયશંકરે કહ્યું કે વિશ્વએ નક્કી કરવું જોઈએ કે ફક્ત બિનઅસરકારક સંયુક્ત રાષ્ટ્રને બાજુ પર રાખવું કે તેને અસરકારક બનાવવું. તેમણે ભાર મૂક્યો કે વિશ્વને યુએનની જરૂર છે. આ સંસ્થાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે ખૂબ મોટી સેવા આપી છે. તેથી, અમારું લક્ષ્ય યુએનમાં સુધારો કરવાનું હોવું જોઈએ, તેની બહાર કામ કરવાનું નહીં.
આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કરતા, વિદેશ મંત્રી જયશંકરે કહ્યું કે હાલમાં વૈશ્વિક લાગણી છે કે માત્ર નાણાકીય વ્યવસ્થા જ નહીં પરંતુ વેપાર વ્યવસ્થા પણ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી રહી નથી. તેમણે કહ્યું, “હાલની વ્યવસ્થા બજાર સિદ્ધાંતો પર આધારિત હતી, પરંતુ આજે વિશ્વમાં ઘણી બિન-બજાર પ્રથાઓ છે જેને પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવ્યું નથી. આનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર પર પ્રતિકૂળ અસર પડી છે. બજાર નિયમો અને હાલની બિન-બજાર પ્રથાઓ વચ્ચેનો સંઘર્ષ આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક વ્યવસ્થાની મુખ્ય સમસ્યા છે.”