ભારતનું બંધારણ કલમ 51(a)(h) હેઠળ દરેક નાગરિકને ‘વૈજ્ઞાનિક અભિગમ’ (Scientific Temper) કેળવવાની સલાહ આપે છે. પરંતુ, વર્તમાન સમયમાં શાસક પક્ષ અને સરકારી તંત્ર જે દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે, તે જોતા લાગે છે કે આપણે પ્રગતિને બદલે પશ્ચાતગામી વિચારધારા તરફ ધકેલાઈ રહ્યા છીએ.
નકલી બાબાઓ અને સત્તાનું સંરક્ષણ
આશારામ અને રામ રહીમ જેવા બળાત્કારી અને છેતરપિંડી કરનારા બાબાઓ જેલના સળિયા પાછળ હોવા છતાં સમયાંતરે પેરોલ પર બહાર આવે છે. તેમની પાસે અઢળક સંપત્તિ, મોંઘી કારો અને અંધભક્તોની મોટી સેના છે. મહારાષ્ટ્રના જ્યોતિષી અશોક ખરાતની ધરપકડ બાદ ખુલાસો થયો કે મોટા નેતાઓ અને મહિલા આયોગના વડા પણ તેમના ચરણોમાં બેસતા હતા. જ્યારે સત્તા પોતે આવા તત્વો સામે નતમસ્તક હોય, ત્યારે સામાન્ય જનતાનું શોષણ અનિવાર્ય બની જાય છે.
પૌરાણિક કથાઓ વિરુદ્ધ વિજ્ઞાન: ક્યાં અટકવું?
વડાપ્રધાન દ્વારા આધુનિક હોસ્પિટલના ઉદ્ઘાટન સમયે ગણેશજીના માથાને પ્લાસ્ટિક સર્જરી સાથે જોડવું કે પુષ્પક વિમાનને વિજ્ઞાનનો દરજ્જો આપવો એ વિષય આજે ચર્ચાનો છે.
- તર્કનો અભાવ: પૌરાણિક કથાઓનું પોતાનું મહત્વ છે, પણ તેને વિજ્ઞાન તરીકે રજૂ કરવું એ નવી પેઢીને ગેરમાર્ગે દોરવા સમાન છે.
- પંચગવ્ય પર સંશોધન: જ્યારે દેશ કુપોષણ અને આરોગ્યની પાયાની સુવિધાઓ માટે ઝઝૂમી રહ્યો છે, ત્યારે કરોડો રૂપિયા ગૌમૂત્ર અને છાણ પરના સંશોધનમાં ખર્ચાઈ રહ્યા છે.
શિક્ષણમાં ડાર્વિનની વિદાય અને અંધશ્રદ્ધાનો પ્રવેશ
સૌથી ચિંતાજનક બાબત નવી શિક્ષણ નીતિમાં જોવા મળી રહી છે. અભ્યાસક્રમમાંથી ડાર્વિનનો ઉત્ક્રાંતિવાદનો સિદ્ધાંત હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. - તર્કસંગત વિચારસરણીનો અંત: તર્ક અને પુરાવા આધારિત વિજ્ઞાનને બદલે ‘ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી’ના નામે શ્રદ્ધા આધારિત શિક્ષણ પીરસવામાં આવી રહ્યું છે.
- બાગેશ્વર ધામ જેવા કિસ્સા: વડાપ્રધાન જેમને ‘નાના ભાઈ’ કહીને સંબોધે છે તેવા બાગેશ્વર ધામના બાબાઓ ચમત્કારના નામે લોકોની ભાવનાઓ સાથે રમત રમી રહ્યા છે.
વૈજ્ઞાનિકો અને વિચારકોનું બલિદાન
ભારતમાં જ્યારે પણ કોઈએ તર્ક અને વિજ્ઞાનની વાત કરી છે, તેમને કિંમત ચૂકવવી પડી છે. ડૉ. દાભોલકર, ગોવિંદ પાનસરે, એમ.એમ. કલબુર્ગી અને ગૌરી લંકેશ જેવા વિચારકોએ અંધશ્રદ્ધા વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવવા માટે પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે.
નિષ્કર્ષ:
જો શાસક પક્ષ જ અંધશ્રદ્ધાને પોષશે અને શિક્ષણમાંથી તર્કને બહાર કાઢશે, તો ભવિષ્યની પેઢી વૈજ્ઞાનિક રીતે પછાત રહી જશે. ભારતને ‘વિશ્વગુરુ’ બનાવવા માટે ચમત્કારોની નહીં, પણ મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પાયાની જરૂર છે.
જનતાનો સવાલ:
- શું સ્કૂલોમાં વિજ્ઞાનના સ્થાને પૌરાણિક કથાઓ ભણાવવી યોગ્ય છે?
- શું રાજકીય નેતાઓ બાબાઓના પગે પડીને અંધશ્રદ્ધાને પ્રોત્સાહન નથી આપી રહ્યા?
- શું આપણે ‘વૈજ્ઞાનિક અભિગમ’ કેળવવાની આપણી મૂળભૂત ફરજ ભૂલી રહ્યા છીએ?