પ્રેમ એટલે એક એવો અહેસાસ જે શબ્દોમાં કંડારી શકાતો નથી, માત્ર અનુભવી શકાય છે. પરંતુ આજના આધુનિક યુગમાં, પ્રેમની વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ છે અથવા તો એમ કહી શકાય કે બદલી નાખવામાં આવી છે. દર વર્ષે 14મી ફેબ્રુઆરી આવે એટલે સોશિયલ મીડિયાથી લઈને બજારો સુધી એક જ પર્વનો દબદબો જોવા મળે છે – ‘વેલેન્ટાઈન ડે’. ઉપરછલ્લી રીતે જોતા આ દિવસ ગુલાબની પાંખડીઓ જેવો કોમળ અને લાલ રંગ જેવો આકર્ષક લાગે છે, પણ તેની પાછળની ‘ડાર્ક રિયાલિટી’ અથવા કાળી બાજુ તપાસવા જેવી છે.
1. બજારવાદનું માયાજાળ (Commercialization)
વેલેન્ટાઈન ડે આજે લાગણીઓનો ઉત્સવ ઓછો અને વેપારનો ઉત્સવ વધુ બની ગયો છે. મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ અને ગિફ્ટ આર્ટિકલ્સ બનાવતી સંસ્થાઓએ મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે લોકોના મનમાં એવું ઠસાવી દીધું છે કે જો તમે મોંઘી ભેટ નહીં આપો, તો તમારો પ્રેમ સાચો નથી.
કરોડોનો વેપાર: કાર્ડ્સ, ટેડી બેર, ચોકલેટ અને હીરાની વીંટીઓના નામે અબજો રૂપિયાનું ટર્નઓવર થાય છે.
દેખાડો: મધ્યમ વર્ગનો યુવાન પણ દેખાદેખીમાં પોતાની ક્ષમતા બહાર જઈને ખર્ચ કરે છે, જે આર્થિક તાણ અને માનસિક દબાણ ઉભું કરે છે.
2. સોશિયલ મીડિયાનું દબાણ અને દેખાડો
આજના સમયમાં પ્રેમ હૃદયમાં હોવા કરતાં ઇન્સ્ટાગ્રામ સ્ટોરી અને ફેસબુક સ્ટેટસમાં વધુ જોવા મળે છે.
Validation: જો કોઈ વ્યક્તિએ પોતાના પાર્ટનર સાથે ફોટો મૂક્યો નથી, તો સમાજ અને મિત્રો તેને ‘બોરિંગ’ અથવા ‘સિંગલ’ હોવાનો અહેસાસ કરાવી માનસિક રીતે પરેશાન કરે છે.
તુલના: બીજાના મોંઘા ગિફ્ટ્સ જોઈને પોતાના સાચા અને સાદા પ્રેમમાં પણ ખામીઓ દેખાવા લાગે છે, જે સંબંધોમાં કડવાશ લાવે છે.
3. એકલતા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય (Loneliness & Mental Health)
જે યુવાનો સિંગલ છે અથવા જેમના બ્રેકઅપ થયા છે, તેમના માટે આ દિવસ ‘ડિપ્રેશન’ નો દિવસ બની જાય છે.
ચારેતરફ પ્રેમના દેખાડા જોઈને વ્યક્તિ પોતાની જાતને અપૂર્ણ અનુભવે છે.
આંકડાઓ મુજબ, વેલેન્ટાઈન વીક દરમિયાન યુવાનોમાં એકલતા અને લઘુતાગ્રંથિના કારણે ડિપ્રેશનના કેસોમાં વધારો જોવા મળે છે.
4. પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું આંધળું અનુકરણ
ભારત જેવી સંસ્કૃતિમાં જ્યાં ‘પ્રેમ’ એ ત્યાગ અને સમર્પણનું પ્રતીક છે, ત્યાં માત્ર એક દિવસ માટે ગુલાબ આપીને પ્રેમ સાબિત કરવાની પ્રથા તદ્દન પરકીય છે.
આપણે માતૃ-પિતૃ પૂજન દિવસ કે શ્રવણ જેવા આદર્શોને ભૂલીને માત્ર વિદેશી તહેવારોના રંગે રંગાઈ રહ્યા છીએ.
પ્રેમ એ 365 દિવસ વહેતી સરવાણી છે, તેને એક દિવસના પાંજરામાં કેદ કરી શકાય નહીં.
5. સાચા પ્રેમની વિસ્મૃતિ
આ દિવસની ઘેલછામાં ‘Physical Attraction’ ને પ્રેમ માની લેવાની ભૂલ યુવા પેઢી કરી રહી છે. ક્ષણિક આકર્ષણને વશ થઈને લીધેલા નિર્ણયો પાછળથી પસ્તાવો લાવે છે. ‘Valentine’ ના નામે થતી અશ્લીલતા અને અનૈતિક પ્રવૃત્તિઓ સમાજના નૈતિક પતનની સાક્ષી પૂરે છે.
ઉપસંહાર
પ્રેમ એ પ્રદર્શનની વસ્તુ નથી, પણ પ્રતિષ્ઠાની બાબત છે. સાચો પ્રેમ તો એ છે જે હૃદયની અંદર શાંતિ આપે, નહીં કે ખિસ્સા ખાલી કરીને અશાંતિ પેદા કરે. આપણે વેલેન્ટાઈન ડેની ઉજવણી સામે વાંધો નથી, પણ તેની પાછળ છુપાયેલા બજારવાદ અને દંભીપણાને સમજવાની જરૂર છે. ચાલો, આપણે એક એવા સમાજનું નિર્માણ કરીએ જ્યાં પ્રેમ માત્ર એક દિવસનો મોહતાજ ન હોય, પણ આજીવનનો સાથ હોય.
લેખક : અશ્વિન ગોહિલ ની કલમે (લેખક, કવિ, સાહિત્યકાર)