માનવ મનની રચના જ એવી છે કે તે વસ્તુ, વ્યક્તિ કે સમયનું મૂલ્ય ત્યારે જ સમજે છે જ્યારે તે તેના હાથમાંથી સરકી જાય છે. ત્યારે જીવનની એક ગહન અને અણસમજુ વાસ્તવિકતાને ઉજાગર કરે છે. આ અફસોસ તાત્કાલિક નહીં, પણ ધીમે ધીમે અનુભવાય છે, જાણે કોઈ જખમ રૂઝાયા પછી તેની પીડાનો અહેસાસ થાય. ‘હજુ સમય છે’નીભ્રમણા હોય.
મોટા ભાગે આપણે જે વસ્તુને ગુમાવીએ છીએ, તે જ્યારે આપણી પાસે હોય છે ત્યારે તેનું મૂલ્ય ઓછું આંકીએ છીએ. સંબંધોમાં આપણે વિચારીએ છીએ કે ‘આ વ્યક્તિ તો હંમેશાં મારી સાથે જ છે,’ કે પછી સમય માટે વિચારીએ છીએ કે ‘કામ કરવા માટે હજુ ઘણો સમય છે.’ આ ભ્રમણાને કારણે જ્યારે તે વસ્તુ કે સમય હાથમાંથી નીકળી જાય છે, ત્યારે પણ શરૂઆતમાં મગજ આ વાત સ્વીકારવા તૈયાર હોતું નથી કે હવે તે કાયમ માટે જતું રહ્યું છે.
સાચો અને ઊંડો અફસોસ તો ત્યારે જાગે છે જ્યારે જીવનની કોઈચોક્કસક્ષણેતેનીગેરહાજરીનો અહેસાસ થાય છે .પ્રેમ સંબંધમાં હોઈએ છીએ, ત્યારે પાર્ટનરનું અસ્તિત્વ આપણા જીવનમાં એક નિશ્ચિતતા બની જાય છે. આપણે માની લઈએ છીએ કે તે વ્યક્તિ હંમેશાં આપણી સાથે જ રહેશે. આ નિશ્ચિંતતાને કારણે આપણે ઘણીવાર નાની-નાની બાબતોને ગ્રાન્ટેડ (Granted – સહજ) ગણીલઈએ છીએ તેમના પ્રયત્નોની કદર નથી કરતા.તેમનો સમય કે લાગણીઓ સહેલાઈથી ઉપલબ્ધ છે, એમ માનીને અવગણના કરીએ છીએ.
સંબંધને મજબૂત રાખવા માટે જરૂરી એવા સંવાદ કે ધ્યાન પર ઓછું ફોકસ કરીએ છીએ.આ સ્થિતિમાં, જ્યારે બ્રેકઅપ થાય કે સંબંધ તૂટી જાય, ત્યારે શરૂઆતમાં રાહતનો કે ગુસ્સાનો ભાવ હોય છે, પણ તુરંત અફસોસ નથી થતો.
અફસોસનું ધીમું આગમન (The Slow Arrival of Regret)
પ્રેમમાં ખોઈ દેવાનો સાચો અફસોસ તૂટ્યા પછી નહીં, પણ સમય જતાં અનુભવાય છે. જ્યારે આઘાત અને ગુસ્સો શાંત થાય છે, ત્યારે સંબંધની ખાલી જગ્યા દેખાવા લાગેછે ગેરહાજરીનો અહેસાસ અફસોસ ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે જીવનની નાની-નાની પળોમાં તેમની ગેરહાજરી વર્તાય છે. અફસોસ પેદા કરે છે મૂલ્યનું ભાન સમય વીતતા, વ્યક્તિ ભૂતકાળને વધુ સ્પષ્ટતાથી જુએ છે. તેમને સમજાય છે કે સામેની વ્યક્તિનો નિસ્વાર્થ પ્રેમ, સમર્પણ અને સાથ કેટલો અમૂલ્ય હતો. આ ભાન થતાં અફસોસ થાય છે કે જ્યારે તે સંબંધ હાથમાં હતો, ત્યારે તેનું મૂલ્ય કેમ ન કર્યું. ‘જો મેં કર્યું હોત તો…’ (The “What Ifs”)
સૌથી મોટો અફસોસ ત્યારે થાય છે જ્યારે મન સતત આ વિચાર કરે છે: “જો મેં થોડો વધુ પ્રયત્ન કર્યો હોત, જો મેં મારી જીદ છોડી દીધી હોત, જો મેં તે સમયે માફ કરી દીધું હોત, તો કદાચ સંબંધ બચી જાત.” આ ‘જો’ અને ‘તો’ની લાગણી ધીમે ધીમે અફસોસને ઊંડો બનાવતી જાય છે.પ્રેમમાં આ વાસ્તવિકતા એ શીખવે છે કે વર્તમાન સંબંધોમાં કદર અને ધ્યાન કેટલું જરૂરી છે.જ્યારે વર્ષો જૂની મિત્રતા તૂટ્યા પછી, ખુશીના કોઈ મોટા પ્રસંગે ખભો શોધવા જઈએ અને તે ખભો ત્યાં ન મળે, ત્યારે અફસોસ થાય છે.જ્યારે માતા-પિતા વૃદ્ધ થઈ જાય અને તેમની પાસેથી બાળપણની વાર્તા જાણવાની ઇચ્છા થાય, પણ તેઓ હવે સાથે ન હોય, ત્યારે અફસોસ થાય છે.કોઈ કામને ‘કાલે કરીશ’ કહીને ટાળી દીધું હોય અને આજે જ્યારે તેની ડેડલાઈન પૂરી થઈ જાય, ત્યારે નિષ્ફળતાનો અફસોસ થાય છે.આ અફસોસ એક મૌન પીડા છે. તે તરત જ આગની જેમ ભડકતો નથી, પણ લાંબા સમય પછી ધૂણીની જેમ સળગવા લાગે છે. તે આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં જે કંઈપણ છે, તેનું મૂલ્ય વર્તમાન ક્ષણમાં જ આંકવું જોઈએ.અફસોસ એ ગુમાવ્યા પછીનો તત્કાળ શોક નથી, પણ તે જીવનનો લાંબા ગાળાનો પાઠ છે. તે આપણને એવો અહેસાસ કરાવે છે કે આપણે ભૂતકાળમાં કેટલી મોટી ભૂલ કરી કે જ્યારે વસ્તુ આપણી પાસે હતી, ત્યારે તેને ‘સામાન્ય’ ગણી લીધી. આથી જ, વર્તમાનને પકડો અને તેની કદર કરો, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ અફસોસનું વજન ન ઊંચકવું પડે.
REPORTER : દર્શના પટેલ (નેશનલ મેડાલિસ્ટ અમદાવાદ)