કમળ એક એવું અદ્ભુત પુષ્પ છે જેનું જન્મસ્થાન કાદવ અને કીચડ હોય છે, છતાં તેની પવિત્રતા પર ક્યારેય આંચ આવતી નથી. તે ઊગે છે ગંદા પાણીમાં, તેના મૂળ કાદવમાં ઊંડે સુધી જકડાયેલા હોય છે, પરંતુ જ્યારે તેનું ફૂલ અને પાંદડાં પાણીની સપાટી પર ખીલે છે, ત્યારે તેના પર કાદવનું એક ટીપું પણ ચોંટતું નથી.
આ કમળનો સૌથી મોટો ચમત્કાર છે, જેને વિજ્ઞાનમાં ‘કમળ અસર’ (Lotus Effect) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના પાંદડાંની સપાટી એવી સૂક્ષ્મ રીતે રચાયેલી હોય છે કે તે પાણી અને કાદવને પોતાનાથી દૂર ધકેલે છે, જેના કારણે તે હંમેશા સ્વચ્છ અને નિર્મળ રહે છે.
કમળ આપણને જીવનનો સૌથી મહત્વનો આધ્યાત્મિક પાઠ શીખવે છે. અલિપ્તતા (Non-attachment).
આપણે બધા સંસારરૂપી કાદવમાં જીવીએ છીએ. આ કાદવ એટલે આપણા જીવનના દુઃખો, સુખો, મોહ-માયા, સંબંધોની જાળ, ઈચ્છાઓ, અને નકારાત્મકતાઓ.
કીચડ , સંસારની મોહ-માયા. કાદવ આપણા જીવનની આસક્તિઓ અને બંધનોનું પ્રતીક છે.કમળ આપણો આત્મા,મન કમળનું ફૂલ આપણી આંતરિક શુદ્ધતા અને દિવ્યતાનું પ્રતીક છે.
જેમ કમળ પાણીમાં રહેવા છતાં પાણીથી ભીંજાતું નથી, તેમ આપણે પણ આ સંસારમાં દરેક જવાબદારીઓ, કર્મો અને સંબંધો નિભાવવા છતાં, તેના પરિણામોની આસક્તિથી દૂર રહેવું જોઈએ.કમળનું ફૂલ એટલું પવિત્ર છે કે તેને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સર્વોચ્ચ સ્થાન મળેલું છે. “કમળ કીચડમાં ઊગે છતાંય ભગવાનને ચઢે” આ ઉક્તિ પાછળનું મુખ્ય કારણ તેની દિવ્યતા છે. સૃષ્ટિના રચયિતા બ્રહ્માજી હંમેશા કમળના આસન પર બિરાજમાન દર્શાવાય છે. દંતકથા મુજબ, તેમનો જન્મ ભગવાન વિષ્ણુની નાભિમાંથી નીકળેલા કમળ પર થયો હતો. વિષ્ણુ ભગવાનને પણ ‘પદ્મનાભ’ અને ‘પદ્મલોચન’ કહેવામાં આવે છે. ધન, સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્યના દેવી માતા લક્ષ્મીજી હંમેશા કમળ પર બિરાજમાન હોય છે અને તેમના હાથમાં પણ કમળ હોય છે. કમળ અહીં શુદ્ધતાથી પ્રાપ્ત થયેલી સમૃદ્ધિ દર્શાવે છે.કમળની પવિત્રતાને કારણે તેને કોઈપણ દેવી-દેવતાની પૂજામાં સૌથી ઉત્તમ પુષ્પ ગણવામાં આવે છે.
જીવનમાં સુખ અને દુઃખ આવવાના જ છે. જેમ કમળ કાદવ અને પાણી બંનેથી પ્રભાવિત થતું નથી, તેમ આપણે પણ સુખના આનંદમાં છલકાઈ ન જઈએ અને દુઃખના ભાર નીચે દબાઈ ન જઈએ.
આંતરિક શાંતિ જાળવો,બાહ્ય પરિસ્થિતિઓ ગમે તેટલી અશાંત હોય, કમળની જેમ તમારી આંતરિક શુદ્ધતા અને શાંતિ જાળવી રાખો.કમળ આપણને શીખવે છે કે આપણું મૂળ ક્યાં છે તેનાથી વિશેષ એ મહત્વનું છે કે આપણે આપણું વર્તન કેવું રાખીએ છીએ. જો આપણે આપણા મનને શુદ્ધ અને નિર્મળ રાખીશું, તો સંસારની કોઈપણ નકારાત્મકતા, ઈર્ષ્યા કે મોહ-માયા આપણને ભીંજવી શકશે નહીં.કમળનું ફૂલ એ માત્ર પૂજા માટેનું પુષ્પ નથી, પણ ફિલોસોફીકલ જીવન જીવવાનો માર્ગદર્શક છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે ગમે તેટલા કપરા સંજોગો (કીચડ) માં હોઈએ, આપણી પાસે હંમેશા ઊંચા ઊઠીને પવિત્રતા અને શાંતિ (કમળ) પ્રાપ્ત કરવાની શક્તિ રહેલી છે.
લેખિકા – દર્શના પટેલ ( નેશનલ મેડાલિસ્ટ)