દુનિયા જ્યારે ટેકનોલોજી અને પ્રગતિના ગુલાબી સપના જોઈ રહી છે, ત્યારે લોકશાહીનો ચોથો સ્તંભ ગણાતું પત્રકારત્વ લોહીથી લથબથ થઈ રહ્યું છે. 2025નું વર્ષ પત્રકારો માટે માત્ર પડકારજનક નહીં, પણ ‘કાળમુખું’ સાબિત થયું છે. જે કલમ અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે ઊઠી હતી, તેને કાયમ માટે શાંત કરી દેવાના ખેલ આખા વિશ્વમાં ખેલાયા છે.
આંકડા જે ધ્રુજારી લાવી દે
તાજેતરના આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો મુજબ, વર્ષ 2025 માં સમગ્ર વિશ્વમાં કુલ 128 પત્રકારો અને મીડિયા કર્મીઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે. આ આંકડો માત્ર સંખ્યા નથી, પણ એવા અવાજોનો અંત છે જે સત્તાના સિંહાસનોને હલાવવાની તાકાત રાખતા હતા. ઇન્ટરનેશનલ ફેડરેશન ઓફ જર્નાલિસ્ટ્સ (IFJ) ના મતે, 2024 ની સરખામણીએ આ વર્ષ વધુ ભયાનક રહ્યું છે.
ગાઝા: પત્રકારોનું કબરસ્તાન
સૌથી વધુ વિષાદજનક સ્થિતિ મધ્ય પૂર્વમાં જોવા મળી છે. એકલા પેલેસ્ટાઈન (ગાઝા) માં જ 56 પત્રકારો શહીદ થયા છે. યુદ્ધના મેદાનમાં સત્યને જીવંત રાખવા જતાં પત્રકારો પોતે જ ઈતિહાસનું પાનું બની ગયા. યુનેસ્કો અને અન્ય સંસ્થાઓની ચેતવણી છતાં, સંઘર્ષના વિસ્તારોમાં ‘પ્રેસ’ લખેલી જેકેટ પહેરવી હવે સુરક્ષાનું સાધન નહીં, પણ નિશાન બની ગઈ હોય તેમ લાગે છે.
વિશ્વના અન્ય ખૂણે પણ મોતનો તાંડવ
માત્ર યુદ્ધ જ નહીં, પણ ભ્રષ્ટાચાર અને ગુનાખોરી સામે અવાજ ઉઠાવનારા પત્રકારોને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે:
યુક્રેન: રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં રિપોર્ટિંગ દરમિયાન 8 પત્રકારોના મોત થયા.
સુદાન: ગૃહયુદ્ધની આગમાં 6 પત્રકારો હોમાઈ ગયા.
ભારત અને પાકિસ્તાન: દક્ષિણ એશિયામાં પણ સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. ભારતમાં 4 અને પાકિસ્તાનમાં 3 પત્રકારોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, જે ક્ષેત્રીય પત્રકારત્વ માટે મોટો ફટકો છે.
મેક્સિકો અને ફિલિપાઈન્સ: ડ્રગ કાર્ટેલ અને રાજકીય ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ લખનારા પત્રકારોને અહીં ગોળીઓથી વીંધી નાખવામાં આવ્યા છે.
જેલ અને દમન: એક બીજો સિક્કો
જીવ ગુમાવનારા પત્રકારો સિવાય, જેઓ જીવતા છે તેમને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દેવામાં આવ્યા છે. હાલમાં વિશ્વભરમાં 533 પત્રકારો જેલમાં બંધ છે. જેમાં ચીન (143) પત્રકારોને કેદ કરી ટોચના ક્રમે છે. આ દર્શાવે છે કે દુનિયામાં સરમુખત્યારશાહી પદ્ધતિઓ વધી રહી છે અને સચ્ચાઈનો ગળે ટૂંપો દેવામાં આવી રહ્યો છે.
નિષ્કર્ષ: કલમ ક્યારેય મરતી નથી
અશ્વિન ગોહીલની કલમે આ સત્ય સ્વીકારવું જ રહ્યું કે પત્રકારની હત્યા એ માત્ર એક વ્યક્તિનો અંત નથી, પણ સત્યના અવાજનું ખૂન છે. જ્યારે એક પત્રકાર મરે છે, ત્યારે તેની પાછળ હજારો સવાલો દફનાવવાનો પ્રયાસ થાય છે. પરંતુ ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે લોહીથી ભીંજાયેલી કલમ વધુ તાકાતવર બનીને ઉભરે છે.
વિશ્વએ હવે જાગવું પડશે. જો પત્રકાર સુરક્ષિત નથી, તો લોકશાહી માત્ર કાગળ પરની વાત રહી જશે. સત્તાના નશામાં ચૂર શાસકોએ સમજવું પડશે કે તમે પત્રકારને મારી શકો છો, પણ પત્રકારત્વને નહીં!
લેખક અશ્વિન ગોહિલ