પિતા અને પુત્રનો સંબંધ જગતમાં સૌથી અનોખો છે. માતાનો પ્રેમ આંસુમાં વહી જાય છે, પણ પિતાનો પ્રેમ એ છત છે જે ક્યારેય પડતી નથી. પિતા એ વડલા સમાન છે, જે પોતે તડકો વેઠીને સંતાનોને શીતળતા આપે છે. આ સંબંધમાં ક્યારેક મૌન હોય છે, ક્યારેક શિસ્તની કઠોરતા, પણ તેની ભીતરમાં વહેતું વહાલ અતુલ્ય છે.
પૌરાણિક આદર્શ: રામ અને દશરથ
જ્યારે પિતા-પુત્રના સંબંધની વાત આવે ત્યારે સૌથી પહેલું નામ મર્યાદા પુરુષોત્તમ રામ અને રાજા દશરથનું યાદ આવે. પિતાના એક વચન ખાતર રાજગાદી ત્યજીને ચૌદ વર્ષનો વનવાસ સ્વીકારવો એ પુત્રધર્મની પરાકાષ્ઠા છે. તો બીજી તરફ, પુત્રના વિયોગમાં ‘રામ… રામ…’ કહીને પ્રાણ ત્યાગવા એ પિતાના પુત્ર પ્રત્યેના અસીમ લગાવનું પ્રમાણ છે. આ સંબંધમાં સ્વાર્થ નથી, માત્ર સમર્પણ છે.
એક હૃદયસ્પર્શી ટૂંકી વાર્તા
એક વૃદ્ધ પિતા અને તેમનો ભણેલો-ગણેલો પુત્ર બગીચામાં બેઠા હતા. પક્ષી ઊડીને ઝાડ પર બેઠું. પિતાએ પૂછ્યું, “બેટા, પેલું શું છે?”
પુત્રએ કહ્યું, “પપ્પા, એ કાગડો છે.”
થોડીવાર પછી પિતાએ ફરી પૂછ્યું, “બેટા, પેલું શું છે?”
પુત્ર થોડા કંટાળા સાથે બોલ્યો, “મેં કહ્યું ને પપ્પા, એ કાગડો છે!”
ત્રીજી વાર પિતાએ એ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો ત્યારે પુત્ર ગુસ્સે થઈ ગયો, “તમને એકવાર કહ્યું તો ખબર નથી પડતી? એ કાગડો છે!”
પિતા અંદર ગયા અને પોતાની જૂની ડાયરી લાવ્યા. તેમણે પુત્રને એક પાનું વાંચવા કહ્યું. તેમાં લખ્યું હતું: “આજે મારો પુત્ર ત્રણ વર્ષનો થયો. અમે બગીચામાં હતા. તેણે 25 વાર પૂછ્યું કે ‘પેલું શું છે?’ અને મેં 25 એ 25 વાર હસતા મોઢે જવાબ આપ્યો કે – બેટા, એ કાગડો છે.”
પુત્રની આંખો ભીની થઈ ગઈ. આ જ તફાવત છે પિતાના ધૈર્યમાં અને પુત્રની આધુનિકતામાં.
કવિતાના કટાક્ષ અને પ્રેમ: અશ્વિન ગોહિલ ની કલમે
પિતા એટલે ખિસ્સા ખાલી હોય તો પણ,
સંતાનોના સ્વપ્ન જે ક્યારેય અધૂરા નથી રાખતો.
કડક શિસ્તની પાછળ જે છુપાવે છે વહાલનો દરિયો,
એક પિતા જ છે જે સંતાન માટે આખું આયખું ઘસે છે.
ગઝલની પંક્તિઓ:
ખુલ્લી આંખે જોયેલું કોઈ ખવાબ છે પિતા,
તરસ્યા જીવનમાં મીઠો આબ (પાણી) છે પિતા.
ભલે દુનિયા આખી મને ઠોકર મારે તો શું?
મારી પડખે ઉભેલો મજબૂત જવાબ છે પિતા.
સામાજિક કિસ્સો અને આધુનિક સંવાદ
આજે આપણે જોઈએ છીએ કે વૃદ્ધાશ્રમોની સંખ્યા વધી રહી છે. આધુનિક પુત્ર ઘણીવાર કહે છે, “પપ્પા, તમને અત્યારના જમાનાની ખબર ના પડે, તમે શાંતિથી બેસો.” આ સંવાદ એક પિતાના હૃદયને ચીરી નાખે છે. જે પિતાએ તમને આંગળી પકડીને ચાલતા શીખવ્યું, આજે તમે તેને રસ્તો બતાવો છો?
એક આધુનિક ઉદાહરણ લઈએ તો, રતન ટાટા કે એવા અનેક ઉદ્યોગપતિઓ જ્યારે પોતાના પિતાના વારસાને કે સંસ્કારને આગળ વધારે છે, ત્યારે તે સાચો પુત્રધર્મ કહેવાય. પિતાની મિલકત વાપરવી એ મોટી વાત નથી, પણ પિતાએ કમાયેલું ‘નામ’ જાળવવું એ પુત્રની સાચી સફળતા છે.
વિશેષ કાવ્ય પંક્તિઓ
”પિતાના જૂના ચંપલમાં પગ નાખીને જોજો,
એ પગલાંમાં કેટલા કાંટા વાગ્યા છે એનો અહેસાસ થશે.”
નિષ્કર્ષ:
પુત્ર જ્યારે પિતાના પગરખાંમાં પગ મૂકતો થાય ત્યારે એ પિતાનો મિત્ર બની જવો જોઈએ. પિતાને પૈસાની નહીં, પણ તમારા પ્રેમ અને સમયની જરૂર હોય છે. યાદ રાખજો, તમારી સફળતામાં જે માણસ સૌથી વધુ હરખાય છે, એ પિતા જ હોય છે.
લેખક અશ્વિન ગોહિલ