તાજેતરમાં બજેટ રજૂ થયા પછી સોશિયલ મીડિયા અને ચાની કિટલીઓ પર ટેક્સેશનને લઈને અનેક ચર્ચાઓ જામી છે. અર્થશાસ્ત્રના જટિલ આંકડાઓ કદાચ સામાન્ય માણસને ન સમજાય, પરંતુ એક સુંદર ઉદાહરણ દ્વારા ટેક્સની વ્યવસ્થા અને તેના પાછળનું તર્ક (Rational) ખૂબ જ સરળ રીતે સમજી શકાય તેમ છે. આજે જે લેખ તમારી સમક્ષ રજૂ કરું છું, તે એક જૂની પણ અત્યંત પ્રસ્તુત પોસ્ટનો ગુજરાતી અનુવાદ છે.
દસ મિત્રો અને જમવાનું બિલ: એક બોધકથા
ધારો કે દસ મિત્રો રોજ રાત્રે હોટેલમાં જમવા જાય છે અને કુલ બિલ 100 રૂપિયા આવે છે. આ દસ મિત્રોએ પોતાની આર્થિક સ્થિતિ મુજબ બિલ વહેંચવાનું નક્કી કર્યું છે:
પ્રથમ ચાર મિત્રો: આર્થિક રીતે નબળા હોવાથી તેમને કંઈ જ ચૂકવવાનું નથી (મફત જમણ).
પાંચમો મિત્ર: 1 રૂપિયો ચૂકવે.
છઠ્ઠો મિત્ર: 3 રૂપિયા ચૂકવે.
સાતમો મિત્ર: 7 રૂપિયા ચૂકવે.
આઠમો મિત્ર: 12 રૂપિયા ચૂકવે.
નવમો મિત્ર: 18 રૂપિયા ચૂકવે.
દસમો મિત્ર (સૌથી ધનિક): 59 રૂપિયા ચૂકવે.
આ વ્યવસ્થાથી સૌ ખુશ હતા. એક દિવસ હોટેલ માલિકે ખુશ થઈને બિલમાં 20 રૂપિયાનો ઘટાડો કર્યો, એટલે કે હવે બિલ 80 રૂપિયા થયું. હવે પ્રશ્ન એ થયો કે આ 20 રૂપિયાની બચત કોને આપવી?
માલિકે ટેક્સના સિદ્ધાંત મુજબ વહેંચણી કરી:
પાંચમા મિત્રને હવે 1 ના બદલે 0 (મફત) ચૂકવવાના.
છઠ્ઠાને 3 ને બદલે 2 રૂપિયા (33\% બચત).
સાતમાને 7 ને બદલે 5 રૂપિયા (28\% બચત).
આઠમાને 12 ને બદલે 9 રૂપિયા (25\% બચત).
નવમાને 18 ને બદલે 14 રૂપિયા (22\% બચત).
દસમાને 59 ને બદલે 49 રૂપિયા (16\% બચત).
બહારથી જોતા એવું લાગે કે ધનિક વ્યક્તિને 10 રૂપિયાનો ફાયદો થયો અને ગરીબને માત્ર 1 રૂપિયો. આ જોઈને બાકીના નવ મિત્રોએ હોબાળો મચાવ્યો. મફત જમનારાઓએ પણ બૂમો પાડી કે તેમનું શોષણ થાય છે. અંતે, ગુસ્સામાં આવીને તેમણે દસમા (ધનિક) મિત્રને ભગાડી દીધો.
બીજા દિવસે જ્યારે નવ મિત્રો જમવા ભેગા થયા, ત્યારે તેમની પાસે કુલ મળીને 31 રૂપિયા જ હતા, જ્યારે બિલ 80 રૂપિયા હતું! પરિણામ? કોઈ જમી ન શક્યું અને બધા ભૂખ્યા રહ્યા.
લેખકનો દ્રષ્ટિકોણ
આ વાર્તા આપણને એ સમજાવે છે કે જે વ્યક્તિ સૌથી વધુ ટેક્સ ભરે છે, તેને જ્યારે ટેક્સમાં રાહત મળે ત્યારે આંકડાની દ્રષ્ટિએ તે મોટી દેખાય, પણ ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ તે ઓછી હોય છે. જો સિસ્ટમમાં સૌથી વધુ યોગદાન આપનાર વર્ગ જ જતો રહે, તો આખી વ્યવસ્થા પડી ભાંગે છે.
ટેક્સ એ માત્ર સરકારની આવક નથી, પણ દેશ ચલાવવાનું એક સંતુલન છે. ધનિકો જો દેશ છોડીને ચાલ્યા જાય અથવા રોકાણ બંધ કરી દે, તો તેની સીધી અસર દેશના અર્થતંત્ર પર પડે છે. જે લોકો આ સમજે છે તેમને સમજાવવાની જરૂર નથી, અને જે નથી સમજવા માંગતા તેમને સમજાવવું અશક્ય છે.
તમારા મતે, શું આ વહેંચણી ન્યાયી છે? શું આપણે ટેક્સ ભરનારા મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગના યોગદાનને યોગ્ય સન્માન આપીએ છીએ ખરા?
લેખક અશ્વિન ગોહિલ