અમદાવાદ:
આપણા જીવનમાં ઘણીવાર એવો તબક્કો આવે છે જ્યારે આપણું જ મન આપણો સાથ છોડી દે છે. આપણે એને સમજાવીએ છીએ, કામમાં પરોવીએ છીએ, પુસ્તકોના પાનાઓમાં ખોઈ દેવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ, પણ જેવું મન જરાક નવરું પડે કે તરત જ એ પેલા જૂના રસ્તે દોટ મૂકે છે. એ રસ્તો, જ્યાં ખબર છે કે મંજિલ નથી મળવાની, છતાં ડગલાં ત્યાં જ પડે છે.
જાણકારી અને લાગણી વચ્ચેનું યુદ્ધ
બુદ્ધિ કહે છે કે ‘એ’ હવે શક્ય નથી, હકીકત સામે છે કે એ માર્ગ હવે બંધ છે. પણ લાગણીઓ બુદ્ધિનું માનતી નથી. મન એક એવા બાળક જેવું છે જેને ખબર છે કે રમકડું તૂટી ગયું છે, પણ એને એ જ રમકડું પાછું જોઈએ છે. આપણે મનને Busy રાખવાનો લાખ પ્રયત્ન કરીએ, લેખન કરીએ કે વંચાણ કરીએ, પણ મન તો પેલી તિરાડ શોધતું હોય છે જ્યાંથી એ છટકીને યાદોના વહેણમાં વહી શકે.
ઢાળ મળે અને ગબડી પડે…
લાગણીઓનો સ્વભાવ પાણી જેવો છે. એ હંમેશા ઢાળ શોધે છે. જ્યારે પણ જીવનમાં એકલતા કે શાંતિની ક્ષણ આવે (જેને આપણે ‘ઢાળ’ કહીએ છીએ), ત્યારે વર્ષોથી સંઘરેલી એ લાગણીઓ ફરીથી એ જ વ્યક્તિ કે એ જ યાદો તરફ ગબડી પડે છે. તડપે છે, પડે છે, આખડાય છે, છતાં હઠ નથી છોડતું.
આ લાગણીઓ થાળે કેમ પડે?
મનને કંટ્રોલ કરવું એ દુનિયાનું સૌથી અઘરું કામ છે. એને કંટ્રોલ કરવા કરતાં એને ‘સ્વીકારવું’ વધારે જરૂરી છે.
- સ્વીકાર: સૌથી પહેલા એ સ્વીકારો કે આ લાગણીઓ સ્વાભાવિક છે. એને દબાવશો એટલી એ વધારે ઉછળશે.
- સમયનું ઔષધ: લાગણીઓને થાળે પાડવા માટે કોઈ સ્વીચ નથી હોતી. એ ધીમે ધીમે, સમયના વહેણ સાથે જ શાંત થાય છે.
- નવો ઢાળ: મન જો જૂની યાદો તરફ ગબડતું હોય, તો એને જીવનમાં કોઈક એવું નવું અને સકારાત્મક લક્ષ્ય આપવું પડે જે પેલા જૂના ઢાળ કરતાં વધારે ઊંડું હોય.
- આ શબ્દોમાં એક એવા વ્યક્તિની વેદના છે જે પોતાની સાથે જ યુદ્ધ લડી રહ્યો છે. મન જ્યારે કોઈ જૂની યાદ કે વ્યક્તિની આદત પડી જાય, ત્યારે એને સમજાવવું એ તરસ્યાને ઝાંઝવાના જળથી દૂર રાખવા જેવું અઘરું કામ છે.
તમે જે લાગણી વ્યક્ત કરી છે તેને એક હૃદયસ્પર્શી અને પ્રોફેશનલ લેખનું સ્વરૂપ આપ્યું છે, જે ‘પાક્કો ગુજરાત’ના વાચકોને જકડી રાખશે.
મનનો મૃગજળ: જ્યારે ખબર હોય કે ‘એ’ નહીં મળે, તો પણ મન કેમ ત્યાં જ ગબડે?
અમદાવાદ:
આપણા જીવનમાં ઘણીવાર એવો તબક્કો આવે છે જ્યારે આપણું જ મન આપણો સાથ છોડી દે છે. આપણે એને સમજાવીએ છીએ, કામમાં પરોવીએ છીએ, પુસ્તકોના પાનાઓમાં ખોઈ દેવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ, પણ જેવું મન જરાક નવરું પડે કે તરત જ એ પેલા જૂના રસ્તે દોટ મૂકે છે. એ રસ્તો, જ્યાં ખબર છે કે મંજિલ નથી મળવાની, છતાં ડગલાં ત્યાં જ પડે છે.
જાણકારી અને લાગણી વચ્ચેનું યુદ્ધ
બુદ્ધિ કહે છે કે ‘એ’ હવે શક્ય નથી, હકીકત સામે છે કે એ માર્ગ હવે બંધ છે. પણ લાગણીઓ બુદ્ધિનું માનતી નથી. મન એક એવા બાળક જેવું છે જેને ખબર છે કે રમકડું તૂટી ગયું છે, પણ એને એ જ રમકડું પાછું જોઈએ છે. આપણે મનને Busy રાખવાનો લાખ પ્રયત્ન કરીએ, લેખન કરીએ કે વંચાણ કરીએ, પણ મન તો પેલી તિરાડ શોધતું હોય છે જ્યાંથી એ છટકીને યાદોના વહેણમાં વહી શકે.
ઢાળ મળે અને ગબડી પડે…
લાગણીઓનો સ્વભાવ પાણી જેવો છે. એ હંમેશા ઢાળ શોધે છે. જ્યારે પણ જીવનમાં એકલતા કે શાંતિની ક્ષણ આવે (જેને આપણે ‘ઢાળ’ કહીએ છીએ), ત્યારે વર્ષોથી સંઘરેલી એ લાગણીઓ ફરીથી એ જ વ્યક્તિ કે એ જ યાદો તરફ ગબડી પડે છે. તડપે છે, પડે છે, આખડાય છે, છતાં હઠ નથી છોડતું.
આ લાગણીઓ થાળે કેમ પડે?
મનને કંટ્રોલ કરવું એ દુનિયાનું સૌથી અઘરું કામ છે. એને કંટ્રોલ કરવા કરતાં એને ‘સ્વીકારવું’ વધારે જરૂરી છે.
- સ્વીકાર: સૌથી પહેલા એ સ્વીકારો કે આ લાગણીઓ સ્વાભાવિક છે. એને દબાવશો એટલી એ વધારે ઉછળશે.
- સમયનું ઔષધ: લાગણીઓને થાળે પાડવા માટે કોઈ સ્વીચ નથી હોતી. એ ધીમે ધીમે, સમયના વહેણ સાથે જ શાંત થાય છે.
- નવો ઢાળ: મન જો જૂની યાદો તરફ ગબડતું હોય, તો એને જીવનમાં કોઈક એવું નવું અને સકારાત્મક લક્ષ્ય આપવું પડે જે પેલા જૂના ઢાળ કરતાં વધારે ઊંડું હોય.
“મન પણ અજીબ છે, જેને ભૂલવા માંગો છો, એને જ યાદ રાખવા માટે હજાર બહાના શોધે છે.”
તમે ભલે લખવામાં કે વાંચવામાં મન પરોવો, પણ જો અંતરમાં એ સ્વીકાર નથી કે ‘જે ગયું એ ગયું’, ત્યાં સુધી મન ભટકતું રહેશે. મનને હારવા દો, તડપવા દો, પણ એને પકડવાનું છોડી દો. જ્યારે તમે એને પકડવાનું છોડી દેશો, ત્યારે એ થાકીને પોતાની મેળે જ પાછું આવશે.
– પવન માકન
(ગ્રુપ એડિટર – પાક્કો ગુજરાત)
તમારા આ વિચારો બહુ ઊંડા છે. ક્યારેક બહુ મથવા કરતાં મનને એની રીતે વહેવા દેવું એ જ એને શાંત કરવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો હોય છે. બીજું કંઈ આમાં ઉમેરવું હોય તો ચોક્કસ કહેજો!