ડોક્ટર હાર્દિક અમીન શિક્ષણ વિદ અને કેમિસ્ટ્રી નિષ્ણાત
આજના સમયમાં બહુ મોટા ભાગના લોકો એક જ ફરિયાદ કરતા સાંભળવા મળે છે કે “સમય બહુ ઝડપથી પસાર થઈ જાય છે.” પહેલાં જે એક કલાક લાંબો લાગતો હતો, આજે તે જાણે થોડા જ મિનિટોમાં પૂરો થઈ જાય છે. દિવસ પૂરો થાય ત્યારે એવું લાગે છે કે હજુ તો સવાર જ હતી. આ અનુભવ માત્ર વ્યક્તિગત નથી, પરંતુ સમાજવ્યાપી બનતો જઈ રહ્યો છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું સમય ખરેખર ઝડપી થયો છે કે પછી જીવનની દોડ અતિશય વધી ગઈ છે?
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો સમયની ગતિમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. ઘડિયાળ આજે પણ એટલી જ સેકન્ડ, મિનિટ અને કલાક બતાવે છે જેટલી પહેલાં બતાવતી હતી. પરંતુ માનસિક રીતે સમયનો અનુભવ બદલાઈ ગયો છે. તેનું મુખ્ય કારણ છે આધુનિક જીવનશૈલી. આજે માણસ સતત દોડમાં છે—કામ, વ્યવસાય, અભ્યાસ, સ્પર્ધા, જવાબદારીઓ અને અપેક્ષાઓ વચ્ચે ફસાયેલો છે. મનને આરામ આપવાનો સમય ઘટતો જાય છે.
ટેક્નોલોજી પણ સમય ઝડપથી પસાર થવાનો મોટો કારણ બની છે. સ્માર્ટફોન, સોશિયલ મીડિયા, ઇન્ટરનેટ, રીલ્સ અને ડિજિટલ મનોરંજનમાં માણસ એટલો વ્યસ્ત થઈ ગયો છે કે સમયનું ભાન જ રહેતું નથી. પાંચ મિનિટ માટે મોબાઈલ હાથમાં લીધો હોય એવું લાગે છે, પરંતુ જ્યારે નજર ઘડિયાળ પર જાય છે ત્યારે એક કલાક વીતી ગયો હોય છે. મગજ સતત ઉત્તેજિત રહે છે, જેના કારણે સમય ટૂંકો લાગવા લાગે છે.
જીવનની રૂટિન પણ સમયના અનુભવને અસર કરે છે. બાળપણમાં દરેક દિવસ કંઈક નવું લઈને આવતો હતો, તેથી સમય ધીમો લાગતો. મોટા થયા પછી જીવન વધુ એકસરખું અને રૂટીનભર્યું બની જાય છે. રોજ એક જ કામ, એક જ દોડ, એક જ ચિંતા—આ બધાથી દિવસો અને વર્ષો ઝડપથી સરકી જાય છે. વૈજ્ઞાનિકો પણ કહે છે કે નવી અનુભૂતિઓ સમયને લાંબો અનુભવ કરાવે છે, જ્યારે એકસરખી દિનચર્યામાં સમય ઝડપથી પસાર થતો લાગે છે.
આ ઉપરાંત, ઊંઘનો અભાવ, માનસિક તણાવ અને ચિંતા પણ સમયના અનુભવને બદલે છે. પૂરતો આરામ ન મળે ત્યારે દિવસ ભારરૂપ લાગે છે અને ક્યારે પૂરો થયો એ ખબર પણ પડતી નથી. મન હંમેશાં ભવિષ્યની ચિંતા કે આગામી કામમાં વ્યસ્ત રહે છે, જેના કારણે વર્તમાન ક્ષણ જીવાતી નથી.
આ સ્થિતિમાંથી બહાર આવવા માટે જીવનની ગતિને થોડું ધીમી કરવાની જરૂર છે. મોબાઈલ અને સ્ક્રીનનો ઉપયોગ મર્યાદિત કરવો, દિવસમાં થોડો સમય શાંતિથી પોતાને માટે કાઢવો, પરિવાર સાથે વાતચીત કરવી, પ્રકૃતિ સાથે જોડાવું અને રોજિંદા જીવનમાં નાની-નાની નવી પ્રવૃત્તિઓ ઉમેરવી—આ બધાથી સમયનો અનુભવ ફરીથી અર્થપૂર્ણ બની શકે છે.
અંતમાં કહી શકાય કે સમય ખરેખર ઝડપી થયો નથી, પરંતુ જીવનની દોડ એટલી વધી ગઈ છે કે સમય આપણને હાથમાંથી સરકી ગયો હોય એવું લાગે છે. જો આપણે જીવનને જાગૃત રીતે જીવવાનું શીખી લઈએ, તો સમય ફરીથી આપણો સાથી બની શકે છે, શત્રુ નહીં.