અભિનયની દુનિયામાં હજારો ચહેરાઓ આવે છે અને જાય છે, પણ અમુક એવા કલાકારો હોય છે જે પડદા પર નથી આવતા, પણ પ્રેક્ષકોના આત્મામાં ઉતરી જાય છે. તાજેતરમાં સુનીલ ગ્રોવરને કાદર ખાનની મિમિક્રી કરતા જોયા અને મન મલકાઈ ઉઠ્યું. તેને મિમિક્રી કહેવી એ કદાચ એ કલાકારનું અપમાન હશે; સાચું કહું તો એવું લાગ્યું જાણે કાદર ખાનનો આત્મા થોડી ક્ષણો માટે સુનીલના શરીરમાં પ્રવેશ કરી ગયો હોય! અવાજ, લહેજો, આંખોના હાવભાવ અને એ ઠરેલપણું—બધું જ હૂબહૂ.
આ એ જ કલાકાર છે જે ક્યારેક અમિતાભ બચ્ચન બની જાય છે, ક્યારેક આમીર ખાનનો ટોન પકડી લે છે, ક્યારેક સલમાનનો અંદાજ તો ક્યારેક કપિલ દેવની બોડી લેંગ્વેજ ધારણ કરી લે છે. દરેક વખતે એવું લાગે કે જાણે અસલી વ્યક્તિ જ સામે ઉભી હોય. પણ શું સુનીલ ગ્રોવર માત્ર એક મિમિક્રી આર્ટિસ્ટ છે? ના, તે તેનાથી ઘણો ઉપર છે.
પાત્રોનું સર્જન અને અભિનયનું વિજ્ઞાન
જ્યારે આપણે ‘ડોક્ટર મશહૂર ગુલાટી’ કે ‘ગુત્થી’ જેવા પાત્રોની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણને સમજાય છે કે કોમેડી એ માત્ર જોક્સ નથી. તે અભિનય, ટાઈમિંગ, એક્સપ્રેશન અને ઓબ્ઝર્વેશનનું એક ઊંડું વિજ્ઞાન છે. સુનીલ ગ્રોવરની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે ક્યારેય પ્રેક્ષકોના રંગ-રૂપ, શારીરિક બાંધો કે કોઈની ખામીઓ પર ભદ્દા વ્યક્તિગત જોક્સ મારતો નથી. તેની કોમેડીમાં કોઈ અશ્લીલતા હોતી નથી. તે પોતાની ખરી એક્ટિંગ અને ગજબની ટાઈમિંગથી લોકોના દિલ જીતે છે.
એક કલાકાર તરીકે સુનીલ ગ્રોવરની સાધના તેના પાત્રોમાં દેખાય છે. જ્યારે તે ગુત્થી બનીને સ્ટેજ પર આવે છે, ત્યારે તે ભૂલી જાય છે કે તે એક પુરુષ છે. તે પાત્રની નિર્દોષતા અને તેની રમૂજ એવી રીતે રજૂ કરે છે કે લોકો ખડખડાટ હસી પડે છે. ડોક્ટર મશહૂર ગુલાટીના પાત્રમાં તેની ગંભીરતા અને રમુજનું જે મિશ્રણ છે, તે શીખવા જેવું છે.
વિવાદોથી દૂર, કલાની નજીક
આટલા વર્ષોના કરિયરમાં સુનીલ ગ્રોવરમાં ક્યારેય કોઈ અહંકાર જોવા મળ્યો નથી. કોઈ મોટો વિવાદ નહીં (કપિલ શર્મા સાથેની એ ઘટનાને બાદ કરતાં, જેમાં પણ તેણે પોતાની ગરિમા જાળવી રાખી હતી), કોઈના વિરુદ્ધ નિવેદનબાજી નહીં, કે નથી તેને મોટા ફિલ્મી હીરો બનવાની કોઈ ઘેલછા. તે બસ ચૂપચાપ પોતાનું કામ કરે છે. પોતાનું જે કોર ટેલેન્ટ છે, તેને નિખાર્યા કરે છે અને દરેક વખતે સ્ક્રીન પર કમાલ કરે છે.
ઘણીવાર વિચાર આવે છે કે કોમેડી એક્ટિંગ અને બહુમુખી પ્રતિભા (Versatility) ના મામલામાં કપિલ શર્મા પણ કદાચ સુનીલનો ચોથો ભાગ પણ નથી. બંનેની તુલના કરવી કદાચ યોગ્ય ન ગણાય, પણ સત્ય એ છે કે કપિલ પાસે એક આખું પ્લેટફોર્મ છે, એક શો છે, જ્યારે સુનીલ પાસે માત્ર અને માત્ર તેનું ટેલેન્ટ છે. નસીબ પણ અજીબ ચીજ છે. કોઈના હિસ્સે મોટા શો અને પ્લેટફોર્મ આવી જાય છે, અને કોઈના હિસ્સે માત્ર સંઘર્ષ અને પ્રતિભા રહી જાય છે.
એક ‘બદનસીબ’ બહરૂપિયો?
ચિત્રમાં લખ્યું છે તેમ—‘એક બદકિસ્મત બહરૂપિયો’. આ શબ્દોમાં ઊંડી વેદના છે. સુનીલ ગ્રોવર એવા કલાકારોમાંનો એક છે જેને જેટલું મળવું જોઈતું હતું, એટલું કદાચ મળ્યું નથી. બોલીવુડે તેને હજુ પણ સાઈડ રોલ્સ કે કોમેડી પાત્રોમાં જ સીમિત રાખ્યો છે. જોકે, ‘તાંડવ’ જેવી વેબ સિરીઝમાં તેણે સાબિત કરી દીધું કે તે ગંભીર ભૂમિકાઓ પણ એટલી જ સહજતાથી ભજવી શકે છે.
પણ નસીબની રમત તો જુઓ, ક્યારેક કલાકાર નાનો નથી હોતો, પણ મંચ નાનો પડી જાય છે. સુનીલ ગ્રોવર માટે આ ઈન્ડસ્ટ્રીનું સ્ટેજ કદાચ હજુ નાનું છે. તેની પ્રતિભાની ક્ષિતિજો ઘણી વિશાળ છે. છતાં, સાચા કલાકારની ઓળખ માત્ર તાળીઓ કે એવોર્ડ્સથી નથી થતી, તેની ઓળખ તો લોકોની યાદોથી થાય છે. અને સુનીલ ગ્રોવર લોકોના મનમાં એક એવું સ્થાન બનાવી ચૂક્યો છે જે ક્યારેય ભૂંસાશે નહીં.
ઉપસંહાર
સુનીલ ગ્રોવરનું વ્યક્તિત્વ આપણને શીખવે છે કે જો તમારી પાસે સાચું હુનર હોય, તો દુનિયા તમારી નોંધ લેવા મજબૂર બને જ છે. ભલે તેને મુખ્યધારાના સિનેમામાં ‘સુપરસ્ટાર’ નો ટેગ ન મળ્યો હોય, પણ તે કરોડો લોકોના ચહેરા પર સ્મિત લાવનારો ‘ખરો સ્ટાર’ છે. નસીબ કદાચ તેને અન્યાય કરી શકે, પણ તેની કલા ક્યારેય તેની સાથે અન્યાય નહીં કરે.
જીઓ સુનીલ ગ્રોવર! તારી આ કલા, તારો આ લહેજો અને તારી આ સાદગી હંમેશા જીવતી રહે. મંચ ભલે નાના-મોટા હોય, પણ તારું સ્થાન હંમેશા ઊંચું જ રહેશે.
લેખક અશ્વિન ગોહિલ