જીવનના વહેણ વચ્ચે ઘણીવાર આપણને એવું લાગે છે કે આપણે એકલા પડી ગયા છીએ. મુસીબતના સમયે આપણી આસપાસ લોકો તો હોય છે, પણ કોઈનો હાથ આપણી મદદ માટે આગળ નથી વધતો. ત્યારે આપણે નસીબને દોષ દઈએ છીએ અથવા દુનિયાને સ્વાર્થી કહીએ છીએ. પણ ક્યારેક એકાંતમાં બેસીને વિચારજો કે, શું સામેવાળી વ્યક્તિનો હાથ ટૂંકો પડ્યો હતો કે પછી આપણા સ્વભાવની કડવાશ આડી આવી હતી?
સ્વભાવ: એક અદ્રશ્ય આભામંડળ
દરેક વ્યક્તિનું એક આભામંડળ (Vibe) હોય છે. આપણો સ્વભાવ એવો હોવો જોઈએ કે જે લોકોને આકર્ષે, નહીં કે દૂર ધકેલે. ઘણા લોકો હૃદયના સારા હોય છે, પણ તેમનો અહંકાર અને ‘હું જ સાચો છું’ તેવી વૃત્તિ તેમની આસપાસ એક એવી દીવાલ ચણી દે છે કે મદદ કરવા ઈચ્છતી વ્યક્તિ પણ અટકી જાય છે. તે વિચારે છે કે, “આને મદદ કરવા જઈશ તો ક્યાંક એવું ન લાગે કે હું એના પર ઉપકાર કરું છું” અથવા “તે મારી મદદની કદર કરશે ખરો?”
વાણી: સંબંધોનો સેતુ કે ખાઈ?
કહેવાય છે ને કે, “જીભમાં હાડકું નથી હોતું, પણ તે હાડકાં ભંગાવવાની તાકાત રાખે છે.” તમારી વાણી એ નક્કી કરે છે કે લોકો તમારી પડખે ઊભા રહેશે કે તમારી પાછળ વાતો કરશે. ક્યારેક આપણી બોલવાની રીત એટલી તીખી અથવા તોછડી હોય છે કે સામેવાળી વ્યક્તિનું મન દુભાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે: જો તમે સતત ટીકાખોર હોવ, દરેક વાતમાં લોકોની ભૂલો કાઢતા હોવ, તો જ્યારે તમને જરૂર હશે ત્યારે જે લોકો તમને મદદ કરી શકતા હશે, તેઓ પણ કદાચ મોઢું ફેરવી લેશે. તેમને ડર હશે કે તેમની મદદના બદલામાં તેમને સ્વીકૃતિને બદલે ફરીથી કડવી વાણી જ સાંભળવા મળશે.
કરુણતા અને સત્યનું મિશ્રણ
જીવનની સૌથી મોટી કરુણતા એ નથી કે આપણું કોઈ નથી, પણ કરુણતા એ છે કે આપણું હોવા છતાં આપણી સાથે કોઈ નથી. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અંતરના ઉમળકાથી આપણી વહારે આવવા માંગતી હોય અને આપણા ‘મોઢાના ફટાકડા’ કે ‘સ્વભાવની જડતા’ તેને રોકી દે, ત્યારે નુકસાન સામેવાળાનું નથી, પણ આપણું પોતાનું જ છે.
”શબ્દો તો મધ જેવા મીઠા હોવા જોઈએ,
કે દુશ્મન પણ મદદ કરવા મજબૂર થાય;
જો સ્વભાવમાં જ કાંટા વાવી રાખશો,
તો ફૂલની સુગંધથી પણ વંચિત રહી જવાય.”
ચોક્કસ આંકડાઓ અને વાસ્તવિકતા
માનસશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણો મુજબ, કાર્યસ્થળ કે સામાજિક વર્તુળમાં ૭૦% થી વધુ લોકો એવા વ્યક્તિને મદદ કરવાનું ટાળે છે જેનો પ્રતિસાદ હંમેશા નકારાત્મક કે તોછડો હોય છે. જે લોકો નમ્રતા અને મધુર વાણી ધરાવે છે, તેમને મુશ્કેલીના સમયે સામાજિક ટેકો મળવાની શક્યતા ૮૫% વધી જાય છે.
નિષ્કર્ષ
મિત્રો, મદદ માંગવી એ નબળાઈ નથી, પણ મદદ મેળવી શકાય એવો સ્વભાવ કેળવવો એ બુદ્ધિશાળી હોવાની નિશાની છે. યાદ રાખજો, જે ડાળી નમે છે તેને જ ફળ અને પાણી બંને મળે છે. વાણીમાં નમ્રતા અને સ્વભાવમાં સરળતા હશે, તો અજાણ્યા લોકો પણ તમારી મદદ માટે દોડી આવશે.
જગત આખુંય સારું છે, જો તમારી અંદરની ‘દુનિયા’ માં શાંતિ અને મીઠાશ હોય.
લેખક અશ્વિન ગોહિલ