નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિએ મારિયા કોરિના મચાડોને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર 2025 આપવાનો નિર્ણય લીધો છે. વેનેઝુએલાના લોકો માટે લોકશાહી અધિકારોને પ્રોત્સાહન આપવા અને દેશમાં સરમુખત્યારશાહીથી લોકશાહીમાં ન્યાયી અને શાંતિપૂર્ણ સંક્રમણ પ્રાપ્ત કરવા માટેના તેમના સંઘર્ષ માટે તેમને આ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. આ જાહેરાતથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નોબેલ પુરસ્કાર જીતવાની આશાઓ પર ફટકો પડ્યો છે, જેઓ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી રેસ માટે પોતાનો દાવો રજૂ કરી રહ્યા હતા.

નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા મારિયા કોરિના મચાડોએ છેલ્લા એક વર્ષથી છુપાઈને રહેવાની ફરજ પડી હોવા છતાં તેમનો સંઘર્ષ ચાલુ રાખ્યો. નોબેલ સમિતિએ કહ્યું, “તેમના જીવને ગંભીર જોખમો હોવા છતાં તેઓ દેશમાં રહ્યા. તેમની ચૂંટણી લાખો લોકોને પ્રેરણા આપશે તે નિશ્ચિત છે.”

સાહસ અને સંકલ્પનું પ્રતીક
નોબેલ સમિતિએ માચાડોની બહાદુરીની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે જ્યારે સરમુખત્યારશાહી શક્તિઓ સત્તા કબજે કરે છે, ત્યારે સ્વતંત્રતાના બહાદુર રક્ષકોને ઓળખવા મહત્વપૂર્ણ છે જેઓ ઉભા થાય છે અને પ્રતિકાર કરે છે.

સમિતિએ કહ્યું, “લોકશાહી એવા લોકો પર નિર્ભર છે જેઓ મૌન રહેવાનો ઇનકાર કરે છે, જેઓ ગંભીર જોખમો છતાં આગળ વધવાની હિંમત કરે છે, અને જેઓ આપણને યાદ અપાવે છે કે સ્વતંત્રતાને ક્યારેય હળવાશથી લેવી જોઈએ નહીં, પરંતુ હંમેશા શબ્દો, હિંમત અને નિશ્ચયથી બચાવવી જોઈએ.”

મારિયા કોરિના મચાડોને આશરે $1.2 મિલિયન (લગભગ ₹10 કરોડ)ના મૂલ્યનો આ નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર ૧૦ ડિસેમ્બરના રોજ ઓસ્લોમાં એનાયત કરવામાં આવશે. આ તારીખ સ્વીડિશ ઉદ્યોગપતિ અને પુરસ્કારના સ્થાપક આલ્ફ્રેડ નોબેલની પુણ્યતિથિ છે, જેમણે ૧૮૯૫ માં પોતાના વસિયતનામામાં આ પુરસ્કારની સ્થાપના કરી હતી.સમિતિએ માચાડોને શાંતિના એક હિંમતવાન અને પ્રતિબદ્ધ યોદ્વા તરીકે ઓળખાવ્યા છે, જે “વધતા અંધકાર વચ્ચે લોકશાહીની જ્યોતને સળગાવે છે.માચાડો, જેઓ લોકશાહી તરફી ચળવળમાં એક મોટું નામ છે, તે લેટિન અમેરિકામાં નાગરિક હિંમતનું એક શક્તિશાળી પ્રતીક છે. દાયકાઓથી, તેમણે નિકોલસ માદુરોના દમનકારી શાસનનો સખત વિરોધ કર્યો છે અને આ માટે તેમને ધમકીઓ, ધરપકડો અને રાજકીય સતાવણી સહન કરવી પડી છે.સતત જોખમ હોવા છતાં, તેઓ વેનેઝુએલામાં રહ્યા અને શાંતિપૂર્ણ પ્રતિકાર તથા મુક્ત ચૂંટણીઓ પરના તેમના આગ્રહ દ્વારા લાખો લોકોને પ્રેરણા આપી. નોબેલ સમિતિએ તેમને વિભાજિત વિપક્ષમાં એક એકીકરણ શક્તિ તરીકે વર્ણવી, જેમના નેતૃત્વએ સ્વયંસેવકોને એક કરવા માટે મદદ કરી.

કમિટીએ તેમને “શાંતિના બહાદુર અને સમર્પિત ચેમ્પિયન” તરીકે વર્ણવ્યા છે.જેઓ વેનેઝુએલામાં વધતી અંધારામાં લોકશાહીની જ્યોતને જીવંત રાખી રહ્યા છે.

આ જાહેરાત વિશ્વભરમાં પ્રતિષ્ઠિત મીડિયામાં આવી, જ્યાં તેમને વેનેઝુએલાના લોકોના લોકશાહી માટેના સંગ્રામને માન્યતા આપવામાં આવી. મચાડો પોતે લુકાણીમાં રહીને કાર્યરત છે અને તેઓએ આ પુરસ્કારને “આઝાદી જીતવાના અંતિમ કાર્ય માટે પ્રોત્સાહન” તરીકે ગણાવ્યો.

મારિયા કોરિના મચાડોનો વિશેષ પરિચય:

મારિયા કોરિના મચાડો પેરિસ્કા (જન્મ: 7 ઓક્ટોબર 1967, કેરાકાસ, વેનેઝુએલામાં થયો હતો. વેનેઝુએલાની પ્રખ્યાત વિપક્ષી રાજનેતા, ઔદ્યોગિક ઇજનેર અને લોકશાહી અભિયાનકર્તા છે. તેઓ વેનેઝુએલાના લોકોને લોકશાહી અને માનવ અધિકારો માટેના સંગ્રામમાં મુખ્ય નેતા તરીકે જાણીતા છે, જેમાં તેઓએ ડિક્ટેટરશિપ સામે બહાદુરીથી લડીને રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા મેળવી છે.એમનું વ્યક્તિગત જીવન અને શિક્ષણ વિશે જોઈએ તો તેઓ મનોવિજ્ઞાની કોરિના પેરિસ્કા અને ઇસ્પાત વેપારી હેનરિક મચાડો ઝુલોગાના ચાર કન્યાઓમાં સૌથી મોટી છે. તેમના પૂર્વજોમાં વેનેઝુએલાના ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વોનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે ડિક્ટેટર જુઆન વિસેન્ટે ગોમેઝ વિરુદ્ધ બળવાના નેતા આર્માન્ડો ઝુલોગા.
એમના શિક્ષણ વિશેની માહિતી જોઈએ તો આંડ્રેસ બેલો કેથોલિક યુનિવર્સિટીમાંથી ઔદ્યોગિક ઇજનેરી અને IESAમાંથી નાણાકીય વ્યવસ્થાપનમાં માસ્ટર્સ થયા.1990માં રિકાર્ડો સોસા સાથે લગ્ન કર્યા, 2001માં છૂટાછેડા લીધા તેમને ત્રણ સંતાનો છે, જેમાંથી બે વિદેશમાં રહે છે. કારણ કે તેમને મૃત્યુની ધમકીઓ મળી છે. તેઓએ તેમની સૌથી મોટી દીકરી આના કોરિના સાથે લુકાણીમાં રહેવાનું પસંદ કર્યું.મચાડોની કારકિર્દી લોકશાહી અને માનવ અધિકારો પર કેન્દ્રિત છે. તેઓએ વ્યવસાયિક જીવનથી રાજકારણ તરફ વળવું પડ્યું અને વેનેઝુએલાના ચાવિઝ-માદુરો શાસન વિરુદ્ધ અથાગ લડત લડી.

તેમણે 1992માં ફંડેશન અથેનાની સ્થાપના કરી, જે કેરાકાસના ગુનેગાર અને અનાથ બાળકોની સંભાળ લે છે. તેઓ ઓપોર્ટુનિટાસ ફંડેશનના અધ્યક્ષ પણ રહ્યા. તેમણે વેલેન્સિયામાં ઓટો ઉદ્યોગમાં કામ કર્યું. 2002માં સુમેટે સંસ્થાની સહ-સ્થાપક, જે 2004ના હુગો ચાવેઝ વિરુદ્ધના રિકોલ રેફરેન્ડમમાં મતદાનનું નિરીક્ષણ કરતી હતી. આ માટે તેમને રાજદ્રોહના આરોપો લાગ્યા, પરંતુ તે સ્થગિત થયા.
2010ની ચૂંટણીમાં મિરાન્ડા રાજ્યમાંથી સભ્ય બન્યા અને દેશભરમાં સૌથી વધુ મતો મેળવ્યા. 2014માં OASમાં વેનેઝુએલાના વિરોધ પર ચર્ચા કરવા માટે તેમને કાર્યઅલ ભેગા તરીકે મોકલવાથી તેમને સંસદમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા. તેઓએ આ લિબરલ પાર્ટીની સ્થાપના કરી અને તેના રાષ્ટ્રીય સમન્વયકર્તા છે. 2017માં સોય વેનેઝુએલા એલાયન્સની સહ-સ્થાપક, જે વિરોધી દળોને એકઠા કરે છે.

2012માં હેનરિક કેપ્રિલ્સને હાર્યા, પરંતુ 2023માં યુનિટરી પ્લેટફોર્મ પ્રાઇમરીમાં જીતીને 2024ની રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી માટે પ્રમુખ ઉમેદવાર બની. તેમ છતાં, 15 વર્ષના નિષેધાજ્ઞા માટે ચૂંટણી લડી શક્યા નહીં; તેમણે કોરિના યોરિસ અને પછી એડમુંડો ગોન્ઝાલેઝને સમર્થન આપ્યું.વિરોધીઓએ દાવો કર્યો કે ગોન્ઝાલેઝ જીત્યા, પરંતુ માદુરો શાસને વિજય જાહેર કર્યો. મચાડો 1 ઓગસ્ટ 2024થી લુકાણીમાં છે અને જાન્યુઆરી 2025માં એક રેલીમાં થોડા સમય માટે ધરપકડ થઈ, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણથી મુક્ત થયા.માદુરો સરકાર વિરુદ્ધ “લા સાલિડા” (The Exit) પહેલની નેતૃત્વ કર્યું.2014-2021 સુધી રેડિયો કેરાકાસ રેડિયો પર કોન મારિયા કોરિના મચાડો” ટોક શો હોસ્ટ કર્યો. તેઓ રાજ્ય માલિકીની કંપનીઓ જેમ કે PDVSAની વિશ્વનિયાળીકરણ, આંતરરાષ્ટ્રીય કરણગ્રાહી અને માનવીય આધારે વિદેશી હસ્તક્ષેપના વકીલ છે. તેઓ ફરીથી ચૂંટણી પર પ્રતિબંધ, સમલૈંગિક લગ્ન અને તબીબી કેનાબિસને કાનૂની માન્યતા આપવાના હામીભાગી છે.

એમની મુખ્ય સિદ્ધિઓ અને પુરસ્કારો વિશે જોઈએ તો
મચાડોને તેમની બહાદુરી અને લોકશાહી માટે વિશ્વવ્યાપી માન્યતા મળી છે.મચાડો વેનેઝુએલાના વિપક્ષના મુખ્ય એકીકરણકર્તા છે, જેઓએ વિભાજિત વિરોધને એકઠો કર્યો. તેઓઅંત-ચાવિઝમોના પ્રતીક છે અને માદુરો શાસન તેમને “લા સાયોના” (ભૂતિયાળ મહિલા) તરીકે નિષ્ઠુરતાથી ટીકો કરે છે. તેમના કારણે વિરોધીઓમાં એકતા આવી, અને 2024ની ચૂંટણીમાં તેમના સમર્થનથી ગોન્ઝાલેઝને મજબૂતી મળી. તેઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માદુરોના ઉલ્લંઘનો ઉજાગર કર્યા, જેમાં OAS અને યુ.એન.નો સમાવેશ થાય છે. હાલમાં લુકાણીમાં રહીને પણ તેઓ વિરોધને પ્રેરણા આપે છે, અને નોબેલ પુરસ્કાર તેમને વધુ સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ આપશે.મચાડોના સંગ્રામથી વેનેઝુએલામાં લોકોને આશા જગાવાઈ છે, અને તેઓ વિશ્વભરમાં લોકશાહી માટેના પ્રતીક બન્યા છે.

કમિટીએ જણાવ્યું કે મચાડોની લોકશાહી માટેની લડત, ખાસ કરીને 2024ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી દરમિયાન, શાંતિપૂર્ણ પ્રતિકાર અને એકતાનું પ્રતીક બની. તેમણે વેનેઝુએલાના લોકોને એકઠા કર્યા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં માદુરો શાસનના ઉલ્લંઘનો ઉજાગર કર્યા. “તેમની બહાદુરીએ લોકોને આશા આપી અને વૈશ્વિક સ્તરે લોકશાહી માટેના સંગ્રામને પ્રેરણા આપી,” એમ કમિટીએ ઉમેર્યું.

લુકાણમાંથી એક વીડિયો સંદેશમાં મચાડોે કહ્યું, “આ પુરસ્કાર વેનેઝુએલાના લોકોની લડતનો છે, જેઓ આઝાદી અને ન્યાય માટે લડે છે. આ અમારા અંતિમ જીતનું પ્રોત્સાહન છે.” તેમણે આ પુરસ્કારને વેનેઝુએલાના “લોકશાહીના સંગ્રામની જીત” તરીકે ગણાવ્યો અને જણાવ્યું કે તે લોકોને વધુ એકજૂટ કરશે. તેમણે એ પણ ઉમેર્યું કે આ પુરસ્કાર “માદુરો શાસનને એક સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે વિશ્વ અમારી લડતને જુએ છે.”
કમિટીએ ઉલ્લેખ કર્યો કે મચાડોનું કાર્ય “શાંતિપૂર્ણ સંક્રમણ” નું ઉદાહરણ છે, જે દમનકારી શાસનો સામે લડતા અન્ય દેશો માટે પ્રેરણા છે. તેમની લુકાણમાંથી ચાલતી લડત અને શાંતિપૂર્ણ પ્રતિકારે તેમને આ પુરસ્કારનું મુખ્ય દાવેદાર બનાવ્યા.

આ એવોર્ડ ની જાહેરાત પછી વૈશ્વિક અને સ્થાનિક પ્રતિક્રિયાઓ
સામે આવી છે. જેમકેયુએસ પ્રમુખે ટ્વીટ કર્યું, “મારિયા કોરિના મચાડોનું નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર એ વેનેઝુએલાના લોકોની આઝાદીની લડતની માન્યતા છે.” યુરોપિયન યુનિયનના નેતાઓએ જણાવ્યું કે આ પુરસ્કાર “વેનેઝુએલામાં ન્યાયી ચૂંટણીઓ માટેના દબાણને વધારશે.”ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ અમેરિકન સ્ટેટ્સ (OAS) એ આને “લોકશાહીની જીત” ગણાવી.
વેનેઝુએલાના લોકોએ આ પુરસ્કારને ઉજવણી તરીકે લીધો, ઘણાએ લખ્યું કે “મારિયા અમારી આશા છે” અને “આ પુરસ્કાર વેનેઝુએલાનો છે.”

મચાડો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર જીતનારી પ્રથમ વેનેઝુએલન વ્યક્તિ છે. આ પહેલાં લોકશાહી અને માનવ અધિકારો માટે લડનારા અન્ય વિજેતાઓમાં શિરીન ઇબાદી (ઇરાન, 2003), મલાલા યુસુફઝઈ (પાકિસ્તાન, 2014) અને ડેનિસ મુકવેગે (DRC, 2018)નો સમાવેશ થાય છે. મચાડોનો પુરસ્કાર લેટિન અમેરિકામાં લોકશાહી માટેના સંગ્રામને હાઇલાઇટ કરે છે, જેમાં અગાઉ ઓસ્કર આરિયાસ સાન્ચેઝ (કોસ્ટા રિકા, 1987) અને જુઆન મેન્યુઅલ સાન્તોસ (કોલંબિયા, 2016)ને આ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

આ પુરસ્કારે વિપક્ષી આંદોલનને નવી ઊર્જા આપી છે. મચાડોના સમર્થકોએ X પર લખ્યું કે “આ વેનેઝુએલાના લોકોની જીત છે, હવે આઝાદી નજીક છે.” તે લોકોને શાંતિપૂર્ણ પ્રતિકાર માટે પ્રેરણા આપે છે, ખાસ કરીને 2025ની રાષ્ટ્રીય અસેમ્બ્લી ચૂંટણીઓ પહેલાં.

આ પુરસ્કારે દમનકારી શાસનો સામે લડતા વિશ્વભરના કાર્યકરોને પ્રેરણા આપી, ખાસ કરીને લેટિન અમેરિકા અને આફ્રિકામાં.

નોંધપાત્ર તથ્યો:

• મચાડો 17મી મહિલા છે જેમને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર મળ્યો, 1901થી શરૂ થયેલી આ પરંપરામાં.
  આ પુરસ્કાર 305 નોમિનેશન્સમાંથી પસંદ કરવામાં આવ્યો, જેમાં યુએનએચસીઆર, ઇલોન મસ્ક અને પોપ ફ્રાન્સિસ જેવા નામોનો સમાવેશ હતો.મચાડો લુકાણમાં હોવાથી, તેમનું ઓસ્લોમાં સમારંભમાં હાજર રહેવું અનિશ્ચિત છે, પરંતુ તેમણે વર્ચ્યુઅલ રીતે ભાગ લેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે.