ભારતીય બજેટના ઇતિહાસમાં વર્ષ 2017 એક ઐતિહાસિક વળાંક સાબિત થયું હતું. મોદી સરકાર દરમિયાન 92 વર્ષથી ચાલી આવતી રેલ્વે બજેટની પરંપરા તોડી એક મોટો સુધારો કરવામાં આવ્યો.ભારતના બજેટ ઇતિહાસમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો થયા છે, પરંતુ 2017માં લેવાયેલો એક નિર્ણય ખાસ કરીને નોંધપાત્ર રહ્યો છે. વર્ષો સુધી ચાલતી રેલ્વે બજેટ અને સામાન્ય બજેટને અલગ-અલગ રજૂ કરવાની પરંપરા મોદી સરકારના સમયમાં બદલાઈ ગઈ. આ પરંપરા લગભગ 92 વર્ષ જૂની હતી, જેને તોડી રેલ્વે બજેટને સામાન્ય બજેટમાં વિલીન કરવામાં આવ્યું.
આ ફેરફાર પહેલાં, દેશમાં દર વર્ષે બે અલગ બજેટ રજૂ કરવામાં આવતા હતા. સામાન્ય બજેટમાં સરકાર શિક્ષણ, આરોગ્ય, રક્ષા, ખેતી, કર વ્યવસ્થા અને આર્થિક વિકાસ સંબંધિત જાહેરાતો કરતી હતી, જ્યારે રેલ્વે સંબંધિત તમામ યોજનાઓ અને ખર્ચ માટે અલગ રેલ્વે બજેટ રજૂ કરવામાં આવતું હતું.રેલ્વે બજેટની શરૂઆત 1924માં બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ભારતીય રેલ્વે દેશની સૌથી મોટી આવક જનરેટ કરતી સંસ્થા હતી, તેથી તેના માટે અલગ બજેટ રજૂ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી દર વર્ષે સામાન્ય બજેટના એક દિવસ પહેલા રેલ્વે બજેટ રજૂ થતું આવ્યું.
પરંતુ સમય જતાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ. રેલ્વે હવે સંપૂર્ણપણે સરકારના નાણાં પર નિર્ભર બની ગઈ હતી અને અલગ બજેટ હોવાને કારણે નીતિગત અડચણો અને રાજકીય દબાણ પણ વધતું હતું. આ કારણોસર નીતિ આયોગે સરકારને સલાહ આપી કે રેલ્વે બજેટને સામાન્ય બજેટ સાથે મર્જ કરી દેવામાં આવે.
આ ભલામણને સ્વીકારીને, વર્ષ 2017માં મોદી સરકારે રેલ્વે બજેટ અને સામાન્ય બજેટનું વિલીનીકરણ કર્યું. આ નિર્ણય બાદ દેશમાં ફક્ત એક જ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ થવા લાગ્યું. આ ઐતિહાસિક બદલાવ પછી, નાણામંત્રી અરુણ જેટલી એ પહેલી વખત સામાન્ય બજેટની અંદર રેલ્વે બજેટ રજૂ કર્યું. આ રીતે તેઓ એવા પ્રથમ નાણામંત્રી બન્યા જેમણે સંસદમાં મર્જ થયેલું બજેટ વાંચ્યું.
આ ફેરફારનો હેતુ રેલ્વેને વધુ વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત કરવાનો, નાણાકીય પારદર્શિતા વધારવાનો અને લાંબા ગાળાની યોજનાઓને સરળ બનાવવાનો હતો. સાથે જ, બજેટ પ્રક્રિયા વધુ વ્યવસ્થિત અને કાર્યક્ષમ બની. આજના સમયમાં, દર વર્ષે 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ સવારે 11 વાગ્યે સંસદમાં એક જ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ થાય છે, જેમાં રેલ્વે સહિત તમામ વિભાગોની જાહેરાતો સામેલ હોય છે. આ બદલાવને ભારતીય બજેટ ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સુધારાના રૂપમાં જોવામાં આવે છે.