meetarticle
કારતક સુદ એકાદશીના દિવસે દેવતા નિદ્રામાંથી ઉઠે છે (કાર્યરત થાય છે), એટલે તેને ‘પ્રબોધિની (બોધિની, દેવોત્થાની) એકાદશી’ એમ કહે છે. આ રાત્રે શ્રીવિષ્ણુને બીલીપત્ર ચઢાવે છે અને શિવને તુલશીપત્ર ચઢાવે છે. આને ‘હરિહર-ભેટ’ અથવા તો ‘હરિહર-અદ્વૈત’ એમ કહે છે.
વારકરી સંપ્રદાય એ વૈષ્ણવ સંપ્રદાયમાંનો એક પ્રમુખ સંપ્રદાય છે. આ સંપ્રદાયમાં વાર્ષિક, છમાસિક આ પ્રમાણે જેમ દિક્ષા લીધી હોય, તે રીતે વારી કરે છે. આ વારી પગે ચાલીને કરાતી હોવાથી તેનાથી શારીરિક તપ થાય છે, એમ કહેવાય છે.
વિઠ્ઠલમૂર્તિની વિશિષ્ટતાઓ
- કમરની નીચેનો ભાગ બ્રહ્યાસ્વરૂપ, કમરથી ગરદન સુધીનો ભાગ વિષ્ણુસ્વરૂપ, જ્યારે માથાનો ભાગ શિવસ્વરૂપ છે.
- મૂર્તિનો રંગ કાળો હોય, તો પણ ખરા ભક્તને સૂક્ષ્મ-દર્શનેંદ્રિયોથી મૂર્તિ સફેદ જ દેખાય છે.
- આ આજ્ઞાચક્રમાંથી તેજનું પ્રક્ષેપણ કરે છે.
- કમરની ઉપર જ્ઞાનેંદ્રિયો, જ્યારે નીચે કર્મેંદ્રિયો છે. કમર પર હાથ એટલે કર્મેંદ્રિયો અધીન છે.
સંદર્ભ : સનાતન સંસ્થા નિર્મિત ગ્રંથ ‘તહેવાર, ધાર્મિક ઉત્સવ અને વ્રત’
meetarticle