મંગળ ગ્રહ પર જે ધરતીકંપ થાય છે તેને “માર્સક્વેક” અથવા મંગળ ધરતીકંપ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.મોટા ભાગના લોકોને એવું જ લાગે છે કે ધરતીકંપ માત્ર પૃથ્વી પર જ આવે છે. પણ એવું નથી હોતું.ભૂકંપ બીજા ગ્રહો પર પણ આવતા હોય છે. આપણા સૂર્યમંડળમાં આવેલા અનેક ગ્રહો પર ભૂકંપો આવતા રહે છે. જેમાં ચંદ્ર અને મંગળ સહિત ગ્રહ પર સિસ્મિક એક્ટિવિટી નોંધાઈ ચૂકી છે. જેમાં ચંદ્ર પર પણ સિસ્મિક એક્ટિવિટી રેકોર્ડ કરવામાં આવી ચુકી છે.જેમ ચંદ્ર પર આવતા ભૂકંપને મૂનક્વેક કહેવાય છે. આ સિવાય મંગળ ગ્રહ પર પણ સિસ્મિક એક્ટિવિટી રેકોર્ડ થઈ ચૂકી છે. તેની પર આવતા ભૂકંપને માર્સક્વેક કહેવામાં આવે છે. માત્ર ચંદ્ર અને મંગળ જ નહીં પણ એક એવો પણ ગ્રહ છે જ્યાં સૌથી વધુ ભૂકંપ આવે છે.આજે આપણે મંગળ ના ગ્રહ પર આવેલા ભૂકંપ અને તેના વિશે થયેલા સંશોધનો વિશે માહિતી મેળવશું
2021માં મંગળ પર ધરતીકંપ. આવ્યો હતો.2021માં, ઇનસાઇટે અનેક માર્સક્વેક નોંધ્યા હતા, જેમાંથી કેટલાક નોંધપાત્ર હતા.. જેમકે 25 ઓગસ્ટ 2021ના રોજ ઇનસાઇટે 4.2 અને 4.1ની તીવ્રતાના બે મોટા માર્સક્વેક નોંધ્યા હતા, જે તે સમયે નોંધાયેલા સૌથી શક્તિશાળી ક્વેક હતા. આ ઘટનાઓએ મંગળના આંતરિક ભાગ, ખાસ કરીને તેના પોપડા અને આવરણ વિશે મહત્વની માહિતી પૂરી પાડી હતી.
2022થી અત્યાર સુધીના સમયગાળા દરમિયાન ઇનસાઇટે ઘણા માર્સક્વેક નોંધ્યા છે, જેમાં એક નોંધપાત્ર ઘટના 4 મે 2022ના રોજ બની હતી, જે મંગળના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો માર્સક્વેક હતો, જેની તીવ્રતા આશરે 4.7 (અથવા કેટલાક અહેવાલોમાં 5.0) હતી. આ માર્સક્વેક સેર્બેરસ ફોસે નામના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે સક્રિય વિસ્તારમાં નોંધાયો હતો, જે મંગળ પરના સૌથી વધુ ધરતીકંપ-સક્રિય વિસ્તારોમાંનો એક છે.મંગળ ના ધરતીકંપની મુખ્ય ઘટનાઓ જોઈએ તો 4 મે 2022 ના રોજ નોંધાયેલો માર્સક્વેક (S1222a) ઇનસાઇટ દ્વારા નોંધાયેલો સૌથી મોટો હતો, જેની તીવ્રતા 4.7-5.0 હતી. આ ઘટનાએ મંગળના પોપડાની જાડાઈ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પ્રક્રિયાઓ વિશે નવી આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડી. 2022 દરમિયાન, ઇનસાઇટે નાના-મોટા સેંકડો માર્સક્વેક નોંધ્યા, જેમાંથી મોટાભાગના સેર્બેરસ ફોસે અને અન્ય ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે સક્રિય વિસ્તારોમાંથી ઉદ્ભવ્યા હતા.
આ માર્સક્વેકે મંગળના પોપડાની જાડાઈ (આશરે 24-72 કિમી) અને આંતરિક રચના વિશે મહત્વની માહિતી પૂરી પાડી. આ ઘટનાએ દર્શાવ્યું કે મંગળ હજુ પણ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે સક્રિય છે, જોકે પૃથ્વીની જેમ ટેક્ટોનિક પ્લેટો નથી.
2022 દરમિયાન ઇનસાઇટે નાના-મોટા સેંકડો માર્સક્વેકસ નોંધ્યા હતા જેમાંથી મોટાભાગની તીવ્રતા 2.0થી 4.0ની વચ્ચે હતી. આ માર્સક્વેક મુખ્યત્વે સેર્બેરસ ફોસે અને વેલેસ મેરિનેરિસ જેવા વિસ્તારોમાં નોંધાયા હતા
જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર 2022માં ઇનસાઇટે આશરે 1,300થી વધુ માર્સક્વેક નોંધ્યા હતા. જેમાંથી મોટાભાગની તીવ્રતા 2.0થી 4.0ની વચ્ચે હતી.મોટાભાગના માર્સક્વેક આ વિસ્તારમાંથી ઉદ્ભવ્યા, જે મંગળના ઉત્તરીય ગોળાર્ધમાં આવેલો છે.ઉપરાંત વેલેસ મેરિનેરિસ આ મંગળની સૌથી મોટી ખીણ છે, જ્યાં પણ કેટલાક નાના માર્સક્વેક નોંધાયાં હતા
2023-2024નાઆ સમયગાળા દરમિયાન, ઇનસાઇટનું મિશન ડિસેમ્બર 2022માં સૌર પેનલો પર ધૂળ જમા થવાને કારણે ઓછી શક્તિને લીધે બંધ થયું હતું. તેથી, 2023 પછી નવા માર્સક્વેકની નોંધણી થઈ નથી, કારણ કે ઇનસાઇટનું સિસ્મોમીટર નિષ્ક્રિય થયું હતું. જોકે, 2022 સુધી એકત્ર કરાયેલા ડેટાનું વિશ્લેષણ ચાલુ રહ્યું છે, અને વૈજ્ઞાનિકો આ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને મંગળના આંતરિક ભાગનો વધુ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે.
હાલમાં (ઓગસ્ટ 2025 સુધી), ઇનસાઇટ મિશન નિષ્ક્રિય હોવાથી નવા માર્સક્વેકની નોંધણી થઈ નથી. જોકે, ભવિષ્યમાં નવા મિશન્સ (જેમ કે ચીનનું તિયાનવેન-1 અથવા અન્ય આયોજિત મિશન્સ) દ્વારા મંગળ પર ધરતીકંપની ગતિવિધિનો અભ્યાસ ચાલુ રહે તેવી સંભાવના છે.જોકે 2026 સુધીમાં, નાસા અથવા અન્ય અંતરિક્ષ એજન્સીઓ દ્વારા નવા સિસ્મોમીટર-સજ્જ મિશન શરૂ થઈ શકે છે, જે માર્સક્વેકની વધુ માહિતી પૂરી પાડી શકે.
મંગળ પર ધરતીકંપનું મહત્વ:
મંગળ પર ધરતીકંપનો અભ્યાસ ગ્રહના આંતરિક ભાગની રચના, જેમ કે પોપડો, આવરણ અને કેન્દ્ર (core), વિશે માહિતી આપે છે.
મંગળ પર ધરતીકંપ પૃથ્વીની તુલનામાં ઓછા તીવ્ર હોય છે, કારણ કે મંગળ પર ટેક્ટોનિક પ્લેટો નથી. આ ધરતીકંપ મુખ્યત્વે ગ્રહના આંતરિક ઠંડક અને સંકોચન અથવા જ્વાળામુખી ગતિવિધિઓને કારણે થાય છે.ઇનસાઇટે નોંધેલા માર્સક્વેકનો ડેટા દર્શાવે છે કે સેર્બેરસ ફોસે જેવા વિસ્તારો ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે સક્રિય છે, જે મંગળના ભૂતકાળમાં જ્વાળામુખી ગતિવિધિઓનો સંકેત આપે છે.ઇનસાઇટ મિશન ડિસેમ્બર 2022માં બંધ થયું હોવાથી, 2023થી 2026 સુધીના નવા માર્સક્વેકની નોંધણી થઈ નથી. ભવિષ્યના મિશન્સ દ્વારા વધુ માહિતી મળી શકે છે.ઇનસાઇટ મિશન ડિસેમ્બર 2022માં સૌર પેનલો પર ધૂળ જમા થવાને કારણે ઓછી શક્તિને લીધે બંધ થયું. આથી, 2023થી 2025 (અને 2026 સુધી) નવા માર્સક્વેકની નોંધણી થઈ નથી, કારણ કે ઇનસાઇટનું સિસ્મોમીટર (SEIS) નિષ્ક્રિય થયું છે.
જોકે, 2022 સુધી એકત્ર કરાયેલા ડેટાનું વિશ્લેષણ ચાલુ છે. આ ડેટામાંથી વૈજ્ઞાનિકોએ મંગળના આંતરિક ભાગની રચના, જેમ કે પોપડાની જાડાઈ (આશરે 24-72 કિમી), આવરણની ઊંડાઈ (1450-1500 કિમી), અને કેન્દ્રનું કદ (આશરે 1830 કિમીનો વ્યાસ) વિશે મહત્વની માહિતી મેળવી છે.
2022 સુધી એકત્ર કરાયેલા ડેટાનું વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિશ્લેષણ ચાલુ છે. આ વિશ્લેષણે નીચેની માહિતી પૂરી પાડી. હતી. જેમાંમંગળનો પોપડો આશરે 24-72 કિમી જાડો છે, જે પૃથ્વીના પોપડા (5-70 કિમી) કરતાં વધુ એકસમાન છે.મંગળનું આવરણ આશરે 1450-1500 કિમી ઊંડું છે, જેમાં નક્કર ખડકોનું મિશ્રણ છે.મંગળનું કેન્દ્ર પ્રવાહી છે, જેમાં લોહ અને નિકલનું મિશ્રણ છે, અને તેનો વ્યાસ આશરે 1830 કિમી છેઆ ડેટાએ મંગળની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ગતિવિધિ અને ગ્રહના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ વિશે નવી આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડી.
2025-2026માં, નવા મિશન્સ (જેમ કે ચીનનું તિયાનવેન-1 અથવા ભવિષ્યના આયોજિત મિશન્સ) દ્વારા મંગળ પર ધરતીકંપની ગતિવિધિનો અભ્યાસ ચાલુ રહે તેવી સંભાવના છે. નાસાનું કોઈ નવું સિસ્મોમીટર-સજ્જ મિશન હજુ સુધી 2026 સુધી શરૂ થયું નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવા મિશન્સ મંગળની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ગતિવિધિ વિશે વધુ માહિતી આપી શકે છે.
મંગળ પર ધરતીકંપની તીવ્રતા:
મંગળ પરના ધરતીકંપની તીવ્રતા પૃથ્વીની તુલનામાં ઓછી હોય છે (સામાન્ય રીતે 2.0થી 5.0). આ ધરતીકંપ ગ્રહના આંતરિક ઠંડક, સંકોચન, અથવા જ્વાળામુખી ગતિવિધિઓને કારણે થાય છે.
સેર્બેરસ ફોસે એ મંગળનો સૌથી વધુ ધરતીકંપ-સક્રિય વિસ્તાર છે, જ્યાં ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય તિરાડો અને જ્વાળામુખી ગતિવિધિઓના નિશાનો છે.
માર્સક્વેકે મંગળના આંતરિક ભાગની રચના, જેમ કે પોપડો, આવરણ, અને પ્રવાહી કેન્દ્ર, વિશે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે મંગળનો કેન્દ્ર આશરે 1830 કિમી વ્યાસનો છે અને તેમાં પ્રવાહી લોહ અને નિકલનું મિશ્રણ છે.
માર્સક્વેકના કારણોમાં જાણવા મળ્યું હતું કે મંગળ પર ટેક્ટોનિક પ્લેટો નથી, તેથી માર્સક્વેક મુખ્યત્વે ગ્રહના આંતરિક ઠંડક અને સંકોચન અથવા જ્વાળામુખી ગતિવિધિઓને કારણે થાય છે. કેટલાક માર્સક્વેક ઉલ્કાપાત ને કારણે થયા, જેમાંથી બે મોટા ખાડા 2021 અને 2022માં નોંધાયા હતા.
