આજે દેવ દિવાળી ઉજવવામાં આવશે. આ તહેવાર દર વર્ષે કારતક મહિનાની પૂર્ણિમા તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. દેવ દિવાળીને દેવ દીપાવલી અને ત્રિપુરારી પૂર્ણિમા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન શિવની પૂજા કરવી સૌથી શુભ માનવામાં આવે છે કારણ કે આ જ દિવસે ભગવાન શિવે ત્રિપુરાસુર રાક્ષસનો વધ કર્યો હતો. આ જ કારણોસર આ દિવસને ‘દેવતાઓની દિવાળી’ પણ કહેવામાં આવે છે.
કારતક પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાતો આ તહેવાર ખાસ કરીને વારાણસીમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધા અને ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. જ્યારે સાંજે ગંગા કિનારે લાખો દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે ત્યારે આખું વારાણસી શહેર પ્રકાશથી ઝગમગી ઉઠે છે જાણે દેવતાઓ ખુદ ધરતી પર ઉતરી આવ્યા હોય. તેથી આ દિવસે પ્રદોષ કાળ દરમિયાન દીપદાન કરવું ખૂબ શુભ માનવામાં આવે છે.
દેવ દિવાળી 2025 શુભ મુહૂર્ત
દેવ દિવાળીની તિથિ 4 નવેમ્બરની રાત્રે 10:36 વાગ્યે શરૂ થઈ ચૂકી છે અને 5 નવેમ્બર એટલે કે આજે સાંજે 6:48 વાગ્યે સમાપ્ત થશે.
બીજી તરફ જ્યોતિષીઓના મતે દેવ દિવાળીની પૂજા અને દીપદાન પ્રદોષકાળ અને ગોધૂળી મુહૂર્તમાં કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. તેથી પ્રદોષકાળ આજે સાંજે 5:15 થી 7:50 સુધી રહેશે. આ ઉપરાંત ગોધૂળી મુહૂર્ત સાંજે 5:33 થી 5:59 વાગ્યા સુધી રહેશે.
દેવ દિવાળી પૂજા-વિધિ
દેવ દિવાળીની ભવ્ય તૈયારીઓ પહેલાથી જ શરૂ થઈ જાય છે. ઘરો અને મંદિરોની સફાઈ કરવામાં આવે છે, રંગોળી બનાવવામાં આવે છે અને દીવા પ્રગટાવવાની તૈયારીઓ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવા માટે ખાસ પૂજા કરવામાં આવે છે. આ દિવસે ઘરની ઉત્તર દિશામાં દીવો પ્રગટાવવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આમ કરવાથી માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન કુબેર પ્રસન્ન થાય છે અને ઘરમાં ધન-સમૃદ્ધિ આવે છે. આ દિવસે દાનનું પણ ખૂબ મહત્વ છે. લોકો જરૂરિયાતમંદોને પીળા કપડાં, કેળા, કેસર, ગોળ અથવા ભોજનનું દાન કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આમ કરવાથી ભગવાનના આશીર્વાદ મળે છે અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ આવે છે.
દેવ દિવાળી 2025 શુભ મુહૂર્ત
દેવ દિવાળીની તિથિ 4 નવેમ્બરની રાત્રે 10:36 વાગ્યે શરૂ થઈ ચૂકી છે અને 5 નવેમ્બર એટલે કે આજે સાંજે 6:48 વાગ્યે સમાપ્ત થશે.
બીજી તરફ જ્યોતિષીઓના મતે દેવ દિવાળીની પૂજા અને દીપદાન પ્રદોષકાળ અને ગોધૂળી મુહૂર્તમાં કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. તેથી પ્રદોષકાળ આજે સાંજે 5:15 થી 7:50 સુધી રહેશે. આ ઉપરાંત ગોધૂળી મુહૂર્ત સાંજે 5:33 થી 5:59 વાગ્યા સુધી રહેશે.
દેવ દિવાળી પૂજા-વિધિ
દેવ દિવાળીની ભવ્ય તૈયારીઓ પહેલાથી જ શરૂ થઈ જાય છે. ઘરો અને મંદિરોની સફાઈ કરવામાં આવે છે, રંગોળી બનાવવામાં આવે છે અને દીવા પ્રગટાવવાની તૈયારીઓ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવા માટે ખાસ પૂજા કરવામાં આવે છે. આ દિવસે ઘરની ઉત્તર દિશામાં દીવો પ્રગટાવવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આમ કરવાથી માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન કુબેર પ્રસન્ન થાય છે અને ઘરમાં ધન-સમૃદ્ધિ આવે છે. આ દિવસે દાનનું પણ ખૂબ મહત્વ છે. લોકો જરૂરિયાતમંદોને પીળા કપડાં, કેળા, કેસર, ગોળ અથવા ભોજનનું દાન કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આમ કરવાથી ભગવાનના આશીર્વાદ મળે છે અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ આવે છે.આ ઉપરાંત આ દિવસે તુલસીની પૂજાનું પણ વિશેષ મહત્વ છે. ભક્તો તુલસીના છોડ પાસે ઘીનો દીવો પ્રગટાવે છે, ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કરે છે અને તુલસીના છોડની ત્રણ વખત પરિક્રમા કરે છે. ઘણા લોકો આ દિવસે તુલસીનો છોડ પણ વાવે છે, જેને ભક્તિ અને નવી શરૂઆતનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
વારાણસીમાં કેવી રીતે ઉજવવામાં આવે છે દેવ દિવાળી?
દેવ દિવાળીની રાત્રે વારાણસીના ઘાટ સ્વર્ગથી ઓછા નથી દેખાતા.ખાસ કરીને દશાશ્વમેઘ ઘાટ, અસ્સી ઘાટ અને રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ઘાટ પર લાખો દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે. જ્યારે આ દીવાઓનો સોનેરી પ્રકાશ ગંગાના પાણી પર પડે છે, ત્યારે આખો માહોલ ઝગમગી ઉઠે છે. આ દિવસે ભવ્ય ગંગા આરતીના દર્શન માટે હજારો ભક્તો ઘાટ પર ઉમટી પડે છે. મંત્રોનો જાપ, શંખનાદ અને દીવા પ્રગટાવવાથી એક અદ્ભુત નજારો સર્જાય છે. ગંગામાં તરતા દીવાઓ સાથે લોકો નકારાત્મક ઉર્જાથી મુક્તિની કામના કરે છે.
દેવ દિવાળીની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથા પ્રમાણે દેવ દિવાળી એ દિવસની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે જ્યારે ભગવાન શિવે ત્રિપુરાસુર રાક્ષસનો વધ કરીને દેવતાઓને તેના અત્યાચારોથી મુક્ત કર્યા હતા. આ કારણોસર, આ દિવસને ત્રિપુરારી પૂર્ણિમા પણ કહેવામાં આવે છે. ભગવાન શિવનું એક નામ ‘ત્રિપુરારી’ પણ છે, જેનો અર્થ થાય છે- ત્રિપુર નામના રાક્ષસનો નાશ કરનાર. એવું કહેવાય છે કે આ વિજય પછી બધા દેવતાઓ કાશી નગરીમાં ઉતર્યા અને ગંગા કિનારે દીવા પ્રગટાવીને ઉજવણી કરી. ત્યારથી આ પરંપરા નિભાવવામાં આવી રહી છે.
માન્યતા તો એવી પણ છે કે, આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના મત્સ્ય અવતાર (માછલીનું સ્વરૂપ)માં ધરતી પર પ્રગટ થઈને સૃષ્ટિની રક્ષા કરી હતી. આમ આ દિવસને સૃષ્ટિનું સર્જન, નવીકરણ અને જીવનની રક્ષાનું પ્રતીક પણ માનવામાં આવે છે.