ભારતીય રાજકારણમાં અત્યાર સુધી આપણે અનેક પરિવર્તનો અને વ્યૂહનીતિઓ જોઈ ચૂક્યા છીએ. પરંતુ હાલમાં કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીની રાજકીય શૈલી સમગ્ર દેશમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે. એક તરફ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની એક મજબૂત અને સ્થાપિત રાજકીય બ્રાન્ડ છે, તો બીજી તરફ રાહુલ ગાંધી હવે એક તદ્દન નવી ‘ગેરિલા વ્યૂહનીતિ’ સાથે મેદાનમાં ઉતર્યા છે. આ વ્યૂહનીતિમાં આશ્ચર્યજનક હુમલા, અચાનક વિરોધ પ્રદર્શનો અને સરકાર સાથે સીધી ટક્કર લેવાનો સમાવેશ થાય છે. ચાલો સમજીએ રાહુલ ગાંધી કઈ રીતે આ નવી છબી ઊભી કરી રહ્યા છે અને તેની પાછળની વ્યૂહનીતિ શું છે.
આશ્ચર્યજનક હુમલા અને ‘ગેરિલા હુમલા’
રાહુલ ગાંધી હવે કોઈ પણ પૂર્વ ઘોષણા વિના, અચાનક જ કોઈ જગ્યાએ પહોંચી જવાની યુક્તિ અપનાવી રહ્યા છે. તેઓ મોદી સરકારને ઘેરવા માટે સતત ‘ગેરિલા પદ્ધતિ’નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. તેઓ વધુ ભીડ ભેગી કરવાને બદલે ક્યારેક એકલા, તો ક્યારેક માત્ર એક નાની ટુકડી સાથે જઈને વિરોધ નોંધાવે છે. ક્યારેક તેઓ અચાનક ધરણાં પર બેસી જાય છે, તો ક્યારેક સીધા જ પોલીસ સ્ટેશન તરફ કૂચ કરે છે. કોઈને ખબર હોતી નથી કે તેમનું આગામી પગલું શું હશે.
વર્ષો પહેલા આ વ્યૂહનીતિની શરૂઆત થઈ હતી
આ વ્યૂહનીતિ સાવ નવી નથી. વર્ષ 2011 માં રાહુલ ગાંધી ઉત્તર પ્રદેશના ભટ્ટા-પરસૌલમાં ખેડૂતોને મળવા માટે અચાનક બાઇક પર પહોંચી ગયા હતા, જે આ વ્યૂહનીતિની શરૂઆત મનાય છે. આજે આ જ જૂની યુક્તિ વધુ ધારદાર બની છે. તેઓ વિરોધીઓને હરાવવા માટે તેમની નબળાઈઓ પર જ સીધો પ્રહાર કરે છે.
માર્શલ આર્ટ્સ અને ફિટનેસ, ધરણાં રાજકારણની તાકાત
વિરોધ પ્રદર્શનો અને ધરણાં કરવા જબરદસ્ત શારીરિક અને માનસિક ઊર્જાની જરૂર પડે છે. રાહુલ ગાંધી પોતાની આ વ્યૂહનીતિની પ્રેરણા માર્શલ આર્ટ્સમાંથી લે છે, જેના વિવિધ સ્વરૂપોનો તેમણે ઊંડો અભ્યાસ કર્યો છે. ‘ભારત જોડો યાત્રા’ દરમિયાન આખો દિવસ ચાલ્યા પછી પણ તેઓ સાંજે યાત્રીઓ માટે માર્શલ આર્ટ્સના ટ્રેનિંગ સેશન ચલાવતા હતા. હાલમાં જ તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર એક રીલમાં જણાવ્યું હતું કે ‘ગમે તેટલા વ્યસ્ત સમયપત્રક વચ્ચે પણ હું શારીરિક તંદુરસ્તીને મહત્ત્વ આપું છું. દરરોજ લગભગ 1 કલાક કસરત કરું છું.’
પહેલાં લોકો તેમના આ નિવેદનોને સામાન્ય ગણતા હતા, પરંતુ હવે તેમની એ જ ફિટનેસનો ઉપયોગ કોંગ્રેસ પાર્ટી જમીની સ્તર પર આક્રમક દેખાવો કરવા માટે કરી રહી હોવાથી લોકોનું ધ્યાન તેના તરફ દોરાયું છે.
નફા-નુકસાનની પરવા કર્યા વિનાનો હઠાગ્રહ
ઘણાં લોકો રાહુલ ગાંધીના આ વલણને ‘હઠીલું’ માને છે. જ્યારે તેઓ વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાને કૂચ કરતાં હોય અને અટકાવાય, ત્યારે ત્યાં જ ધરણાં પર બેસી જાય છે. અથવા તો સંસદ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશનમાં જ્યાં સુધી FIR નોંધાય નહીં ત્યાં સુધી ત્યાંથી હલવાની ના પાડી દે છે. તેમનો દરેક પ્રયાસ સંઘર્ષના સંદેશને વધુ આક્રમક બનાવે છે.
તેમના નજીકના લોકોનું કહેવું છે કે રાહુલ ગાંધી ક્યારેય રાજકીય નફા-નુકસાનનો હિસાબ કરીને નિર્ણય લેતા નથી. તેમણે ભૂતકાળમાં એવા ઘણાં નિર્ણયો લીધા છે જેનાથી તેમને ભારે નુકસાન થયું હોય, પરંતુ તેઓ જે સાચું માને છે તે જ કરવાની હિંમત દાખવે છે.
‘બ્રાન્ડ મોદી’ વિરુદ્ધ ‘એન્ટિ-મોદી’ બ્રાન્ડ
રાહુલ ગાંધીની આખી વ્યૂહનીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક જ છે: ‘બ્રાન્ડ મોદી’ના મજબૂત અને સ્થાપિત વારસા સામે એક તદ્દન વિપરીત ‘એન્ટિ-મોદી’ બ્રાન્ડ ઊભી કરવી. એક તરફ વડાપ્રધાન મોદીની નિયંત્રિત અને સ્થાપિત સત્તાની બ્રાન્ડ છે, તો બીજી તરફ રાહુલ ગાંધી છે, જેઓ આશ્ચર્યજનક કાર્યવાહી, શેરી હુમલા અને સીધા મુકાબલાના રાજકારણમાં માને છે.
રાહુલ ગાંધીની આ ગેરિલા પદ્ધતિથી સામનો કરવાની વ્યૂહનીતિ તેમજ આક્રમક રાજકીય શૈલીએ રાજકારણમાં એક નવો જ માહોલ ઊભો કર્યો છે. હવે એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે આગામી રાજકીય યુદ્ધમાં જનતા કઈ બ્રાન્ડને સ્વીકારે છે – એક સ્થાપિત સત્તાને કે પછી સતત સંઘર્ષ કરતી અને આશ્ચર્યજનક હુમલા કરતી આ નવી બ્રાન્ડને.