કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે મંગળવારે નવી દિલ્હીમાં “મિશન સમૃદ્ધિ ગાંવ” યોજના શરૂ કરી. આ મિશન હેઠળ, ગરીબીમુક્ત, રોજગાર સમૃદ્ધ અને મૂળભૂત સુવિધાઓથી ભરપૂર ગામડાઓ બનાવવા માટે એક સર્વાંગી અને સંકલિત મોડેલ વિકસાવવામાં આવશે. મધ્યપ્રદેશના પસંદગીના બ્લોક્સમાં આ મોડેલનું પાયલોટ મોડેલ બનાવવાની યોજના છે અને જો સફળ થશે તો દેશના અન્ય ભાગોમાં તેનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવશે.
પરિવારોને તેમની જરૂરિયાતોના આધારે યોજનાઓ સાથે જોડવામાં આવશે.
શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય એવા મોડેલ ગામડાઓ વિકસાવવાનો છે જ્યાં દરેક પરિવારને રોજગાર અથવા આજીવિકાની તકો હોય, મૂળભૂત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોય અને લોકોને સ્થળાંતર કરવાની ફરજ ન પડે. પરિવારથી ગ્રામ પંચાયત અને બ્લોક સ્તર સુધી એક સંકલિત વિકાસ માળખું વિકસાવવામાં આવશે. દરેક પરિવારની જરૂરિયાતો અને યોગ્યતાના આધારે, તેમને વિવિધ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની યોજનાઓ સાથે જોડવામાં આવશે.
મધ્યપ્રદેશમાં બે બ્લોકમાં પાયલોટ મોડેલ
મિશન હેઠળ સિહોર જિલ્લાના બુધની બ્લોક અને મધ્યપ્રદેશના દેવાસ જિલ્લાના ખાટેગાંવ બ્લોકમાં પાયલોટ મોડેલ વિકસાવવામાં આવશે. આ વિસ્તારોમાં વિવિધ સરકારી યોજનાઓના સંકલન દ્વારા ગરીબી નિવારણ, રોજગાર નિર્માણ અને સર્વાંગી ગ્રામીણ વિકાસ લાગુ કરવામાં આવશે. આ સફળ મોડેલને અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ નકલ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય છે.
કૃષિથી આરોગ્ય અને શિક્ષણ સુધીનો સર્વાંગી વિકાસ
ચૌહાને જણાવ્યું હતું કે આ મિશન ફક્ત કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસ યોજનાઓ સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. તેમાં આરોગ્ય, શિક્ષણ, રોજગાર, આજીવિકા અને અન્ય માળખાગત સુવિધાઓનો પણ સમાવેશ થશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પહેલ માત્ર એક પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ ગ્રામીણ વિકાસ માટે એક પ્રાયોગિક મોડેલ છે જે જો સફળ થાય તો મોટા પાયે અમલમાં મૂકી શકાય છે.
છેલ્લા વ્યક્તિ સુધી પહોંચવા પર ભાર
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જો સરકારી યોજનાઓ યોગ્ય રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવે અને છેલ્લા વ્યક્તિ સુધી પહોંચે, તો ગરીબી મોટાભાગે નાબૂદ કરી શકાય છે. તેમણે કહ્યું, “લોકોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવું એ મારા જીવનનું મિશન છે.” મિશનને સફળ બનાવવા માટે, વિવિધ વિભાગો, વહીવટ, પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ અને ભાગીદાર સંસ્થાઓએ એક ટીમ તરીકે કામ કરવું પડશે.
સંસ્થાકીય ભાગીદારી દ્વારા ગ્રામીણ વિકાસને વેગ આપવો
મિશનના અમલીકરણમાં ટ્રાન્સફોર્મ રૂરલ ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશન, ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન, એક્સિસ બેંક ફાઉન્ડેશન, HSBC, સિટીબેંક અને અન્ય ભાગીદાર સંગઠનોના સમર્થન અને સૂચનોનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું છે. ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે સરકાર, પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ, નાગરિક સમાજ સંગઠનો અને ખાનગી ક્ષેત્ર વચ્ચે અસરકારક સંકલન ગ્રામીણ વિકાસને વેગ આપી શકે છે.
મહિલા ખેડૂતો અને ગ્રામીણ મહિલાઓ પર ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત
મિશન મહિલા ખેડૂતોને ઓળખવા અને તેમને કૃષિ સલાહ અને જરૂરી માહિતી પૂરી પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. વધુમાં, ગ્રામીણ મહિલાઓને વિવિધ આજીવિકા પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડવાની યોજનાઓ છે. “લખપતિ દીદી” અભિયાનનું ઉદાહરણ આપતા, ચૌહાણે કહ્યું કે જ્યારે ગ્રામીણ મહિલાઓએ પોતાના જેવી મહિલાઓને આર્થિક રીતે સશક્ત બનતી જોઈ, ત્યારે તેમને પણ આગળ વધવા માટે આત્મવિશ્વાસ અને ઉત્સાહ મળ્યો. આવા સફળ મોડેલોને પ્રકાશિત કરવામાં આવશે અને અન્ય ગામડાઓમાં પણ તેનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવશે.
વૈવિધ્યસભર કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરશે
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે નાના અને મર્યાદિત કૃષિ ધારણા ધરાવતા ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે સંકલિત ખેતી પ્રણાલીઓને પ્રોત્સાહન આપવું જરૂરી છે. ખેડૂતોને અનાજ ઉત્પાદન સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે, તેઓ ફળ અને શાકભાજી ઉત્પાદન, મત્સ્યઉછેર, બકરી ઉછેર, પશુપાલન, મરઘાં ઉછેર અને મધમાખી ઉછેર જેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા રહેશે.
વેરહાઉસ અને ફૂડ પ્રોસેસિંગને પ્રોત્સાહન
તેમણે કહ્યું કે ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવા માટે, વેરહાઉસ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ અને ઉત્પાદન આધારિત પ્રવૃત્તિઓને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. ખેડૂતોને માત્ર કાચા ઉત્પાદનો વેચવાને બદલે મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન કરવા અને તેનું વેચાણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. આનાથી ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થશે જ નહીં પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે રોજગારીની તકો પણ ઊભી થશે.