ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલી તાજેતરની ટ્રેડ ડીલ (Trade Deal) બાદ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા મામલે ચાલી રહેલી તમામ અટકળો પર હવે પૂર્ણવિરામ મુકાઈ ગયું છે. અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોના તાજેતરના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થયું છે કે ભારત પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy) જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે અને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા પર કોઈ પ્રતિબંધ લાગ્યો નથી.
જર્મનીમાં આયોજિત ‘મ્યુનિખ સિક્યોરિટી કોન્ફરન્સ’ દરમિયાન અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોના એક નિવેદને વૈશ્વિક સ્તરે ધ્યાન ખેંચ્યું છે. રુબિયોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની ટ્રેડ ડીલ છતાં, ભારતે રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનું કોઈ વચન આપ્યું નથી. રુબિયોએ જણાવ્યું કે ભારતે માત્ર ‘વધારાના’ (Additional) રશિયન તેલની ખરીદી ન કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે, જેનો અર્થ એ છે કે ભારત અત્યારે જેટલા પ્રમાણમાં તેલ ખરીદી રહ્યું છે તે ચાલુ રાખી શકશે.
વધારાના તેલનો શું છે અર્થ?
અમેરિકન વિદેશ મંત્રીના નિવેદનમાં વપરાયેલો ‘વધારાના’ શબ્દ અત્યંત મહત્ત્વનો છે. આ સાબિત કરે છે કે ભારત પર રશિયા સાથેનો વેપાર રોકવા માટે કોઈ દબાણ નથી. ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે રશિયાનું સસ્તું તેલ અનિવાર્ય છે. ભારત તેની જરૂરિયાત મુજબ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે, પરંતુ તેની માત્રામાં ધરખમ વધારો નહીં કરે. આ એક રીતે ભારત અને અમેરિકા બંને માટે સ્વીકાર્ય એવી મધ્યમ માર્ગીય સમજૂતી છે.
જયશંકરનું સ્પષ્ટ સ્ટેન્ડ
ભારતીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અગાઉ પણ અનેકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતની ઉર્જા નીતિ કોઈપણ રાજકીય દબાણને આધીન નથી, પરંતુ તે કિંમત, ઉપલબ્ધતા અને જોખમ પર આધારિત છે. રશિયન તેલની આયાત જે 2025ના મધ્યમાં 20 લાખ બેરલ પ્રટ્રમ્પ પ્રશાસન અને ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા
અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ભારત સાથેના વ્યાપારી સંબંધો મજબૂત કરવા ઈચ્છે છે. આ ટ્રેડ ડીલ બાદ ભારત અમેરિકા કે વેનેઝુએલા પાસેથી પણ તેલ ખરીદી શકે છે, પરંતુ રશિયા સાથેના સંબંધોને તે જોખમમાં મૂકશે નહીં. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે પણ ભારતે સંતુલિત અભિગમ અપનાવ્યો છે, જેમાં શાંતિ મંત્રણાનું સમર્થન કરવાની સાથે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો (National Interest) ને સર્વોપરી રાખ્યા છે.
ટૂંકમાં, માર્કો રુબિયોનું નિવેદન એ વાતની કબૂલાત છે કે અમેરિકા હવે ભારતની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિને સ્વીકારી રહ્યું છે. ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે સ્વતંત્ર છે અને રશિયા પાસેથી તેલ વેપાર પર કોઈ વૈશ્વિક રોક લગાવી શકશે નહીં.તિ દિવસ હતી, તે હાલમાં 12 લાખ બેરલની આસપાસ છે. આ ઘટાડો બજારની સ્થિતિ અને સપ્લાયના વિવિધ સ્ત્રોતોને કારણે છે, નહીં કે કોઈ બાહ્ય દબાણને કારણે.