દુનિયાના સૌથી વિનાશક અને લાંબા સમય સુધી ચાલતા રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને રોકવા માટે ઘણી મહાસત્તાઓએ પોતાના શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કર્યા છે, પરંતુ કોઈ સફળ થયું નથી. ચૂંટણી જીત્યા પછી, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ 24 કલાકમાં યુદ્ધ બંધ કરવાના મોટા દાવા કરી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમનો જાદુ પણ નિષ્ફળ ગયો. હવે, આ યુદ્ધભૂમિમાંથી એક રાજદ્વારી વળાંક આવ્યો છે જેણે સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. વિશ્વની મુખ્ય મહાસત્તાઓ જે પ્રાપ્ત કરી શકી ન હતી, તે ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ‘શાંતિ યોજના’એ પૂર્ણ કરી છે.
ભારતની યોજના ચાર દેશોના પ્રસ્તાવો કરતાં શા માટે વધુ પડતી છે?
યુક્રેને સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું છે કે ભારતનો યુદ્ધવિરામ પ્રસ્તાવ સૌથી સંતુલિત, અસરકારક અને વ્યવહારુ છે. કિવમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા, યુક્રેનના વિદેશ પ્રધાન એન્ડ્રી ત્સિબિહાએ પુષ્ટિ આપી છે કે ભારતની યોજના અન્ય તમામ દેશોના પ્રસ્તાવો કરતાં ઘણી શ્રેષ્ઠ અને વધુ મજબૂત છે.
યુક્રેનના વિદેશ પ્રધાન એન્ડ્રી ત્સિબિહાએ એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે કિવ પાસે હાલમાં યુદ્ધ રોકવા માટે ચાર અલગ અલગ દેશો તરફથી રાજદ્વારી પ્રસ્તાવો ટેબલ પર છે. આ શાંતિ પ્રસ્તાવો ભારત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, તુર્કી અને ઇજિપ્ત તરફથી આવ્યા છે. ત્સિબિહાએ ભારતના પ્રસ્તાવની ખુલ્લેઆમ પ્રશંસા કરતા કહ્યું, “અમારી પાસે યુદ્ધવિરામ માટે ચાર વિકલ્પો છે, પરંતુ ભારતનો પ્રસ્તાવ સૌથી નક્કર છે. આ પહેલી વાર છે જ્યારે ભારતે આ યુદ્ધને સમાપ્ત કરવામાં મધ્યસ્થી તરીકે સીધી ભૂમિકા ભજવવાનો પોતાનો ઇરાદો દર્શાવ્યો છે.”
આ નિવેદન આજના વૈશ્વિક રાજદ્વારીમાં પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના કદનો પુરાવો છે. જ્યારે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ રેટરિક અને દબાણ રાજકારણમાં વ્યસ્ત રહ્યા, ત્યારે ભારતે એક રાજદ્વારી રોડમેપ વિકસાવ્યો છે જે મોસ્કો અને કિવ બંનેની પ્રાથમિકતાઓને ધ્યાનમાં લે છે.
યુક્રેનની શરતો શું છે? ‘ઊર્જા અને કાળા સમુદ્ર યુદ્ધવિરામ’નું સંયોજન
ભારતના માસ્ટર પ્લાનમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતી વખતે, યુક્રેને પોતાની વ્યૂહરચના ઘડી છે. વિદેશ પ્રધાન ત્સિબિહાએ જણાવ્યું છે કે યુક્રેન રશિયા સાથે શાંતિ વાટાઘાટો અને યુદ્ધવિરામ માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે, જો કે બંને મોરચે એક સાથે યુદ્ધવિરામ લાગુ કરવામાં આવે.
ઊર્જા અને કાળો સમુદ્ર યુદ્ધવિરામ: યુક્રેન માંગ કરે છે કે યુદ્ધવિરામને ફક્ત ત્યારે જ માન્યતા આપવામાં આવશે જો રશિયા તેના પાવર સ્ટેશનો, ઊર્જા માળખાગત સુવિધાઓ અને બંદરો પર મિસાઇલ હુમલાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ કરે. વધુમાં, કાળા સમુદ્ર પર શિપિંગ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત હોવું જોઈએ.
પુતિન-ઝેલેન્સ્કી સીધી મુલાકાત: યુક્રેનિયન વિદેશ મંત્રી માને છે કે રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સ્કી અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સામ-સામે મળે તો જ સંપર્ક રેખા પર બિનશરતી યુદ્ધવિરામ શક્ય છે. ભારતનો પ્રસ્તાવ આ સીધી મુલાકાત માટે માર્ગ મોકળો કરી રહ્યો છે.
અન્ય ત્રણ દેશોના પ્રસ્તાવો કેમ નિષ્ફળ ગયા?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને અન્ય દેશોની રાજદ્વારી શક્તિ ભારત કરતા નબળી કેમ સાબિત થઈ તે સમજવા માટે, બાકીના ત્રણ પ્રસ્તાવોના સ્વરૂપની તપાસ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. વ્લાદિમીર પુતિન પીએમ મોદીની પ્રશંસા કરે છે
યુક્રેનના નિવેદનના થોડા સમય પહેલા, રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને પણ મોસ્કોમાં વાલ્ડાઈ ફોરમમાં પીએમ નરેન્દ્ર મોદીની રાજદ્વારી કુશળતાનો સ્વીકાર કર્યો હતો. પુતિને વિશ્વભરના નિષ્ણાતોને કહ્યું હતું કે જ્યારે પણ પીએમ મોદી તેમની સાથે વાત કરે છે, ત્યારે તેઓ હંમેશા યુક્રેન સંઘર્ષને રોકવાનો મુદ્દો ઉઠાવે છે.
પુતિને કહ્યું, “વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી એવા થોડા વિશ્વ નેતાઓમાંના એક છે જેઓ રશિયા સાથે ખૂબ જ ગાઢ અને મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો હોવા છતાં, હંમેશા શાંતિનો માર્ગ શોધે છે. તેમની પાસે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ઉત્તમ વિચારો છે જે આ યુદ્ધનો અંત લાવી શકે છે અને બંને પક્ષો માટે સ્વીકાર્ય છે.”
રશિયાનું આ નિવેદન એ વાતનો પુરાવો છે કે મોસ્કોને પણ પીએમ મોદીની મધ્યસ્થી પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ છે અને તેઓ તેમના સૂચનોને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા છે.
વૈશ્વિક રાજદ્વારીમાં ભારતનું વર્ચસ્વ: “આ યુદ્ધનો યુગ નથી”
વડાપ્રધાન મોદીએ યુદ્ધની શરૂઆતમાં જ સમરકંદમાં પુતિનને એક ઐતિહાસિક નિવેદન આપ્યું હતું: “આજે યુદ્ધનો યુગ નથી.” ત્યારબાદ, તેઓ મોસ્કોમાં પુતિનને અને કિવમાં ઝેલેન્સકીને વ્યક્તિગત રીતે મળ્યા. જ્યારે પશ્ચિમી દેશો અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આ સંઘર્ષમાં પક્ષ લેતા દેખાયા, ત્યારે ભારતે તેની તટસ્થ નીતિ જાળવી રાખી અને બંને દેશોનો વિશ્વાસ મેળવ્યો.
જો, ભારતના આ “માસ્ટર પ્લાન” દ્વારા, પુતિન અને ઝેલેન્સકી ટેબલ પર સાથે બેસીને યુદ્ધવિરામ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરે, તો તે આધુનિક વિશ્વના ઇતિહાસમાં ભારતની સૌથી મોટી રાજદ્વારી સફળતા હશે. પીએમ મોદીનું આ પગલું માત્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને રાહત આપશે નહીં પરંતુ ભારતને વિશ્વના સૌથી મહાન “શાંતિ નિર્માતા” તરીકે પણ સ્થાપિત કરશે.