કેન્દ્રમાં ભાજપની આગેવાની હેઠળની NDA સરકાર આગામી ચોમાસુ સત્રમાં 2029 થી મહિલા અનામત લાગુ કરવા માટે એક નવો બંધારણીય સુધારો બિલ અને લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા 543 થી 850 સુધી વધારવા માટે એક પરિસીમન બિલ રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. જોકે, આ ઐતિહાસિક બિલોને પસાર કરવાનો સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર બંને ગૃહોમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવવાનો રહેશે. 131મો બંધારણીય સુધારો બિલ સંસદના છેલ્લા બજેટ સત્રમાં સંખ્યાના અભાવે નિષ્ફળ ગયો હતો, ત્યારબાદ સરળ બહુમતીથી પસાર થયેલ પરિસીમન બિલ આગળ વધ્યું ન હતું. આ વખતે, સરકાર નવી રણનીતિ બનાવી રહી છે.
NDA બે તૃતીયાંશ બહુમતીથી કેટલું દૂર છે?
બંધારણીય સુધારા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં હાજર અને મતદાન કરતા સભ્યોના બે તૃતીયાંશ સમર્થનની જરૂર છે. હાલમાં, પક્ષપલટાતા સાંસદોને સમાવ્યા પછી પણ, NDA બહુમતીથી ઓછું રહે છે. લોકસભામાં NDA ની હાલની સંખ્યા 319 સાંસદો છે, જેમાં TMC ના 20 અને શિવસેના (યુનાઇટેડ) ના 6 સાંસદોનો સમાવેશ થાય છે. ભાજપને હવે સંસદમાં 41 બેઠકોની જરૂર છે. એ નોંધવું જોઈએ કે 543 બેઠકોવાળી લોકસભામાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી માટે 360 સાંસદોની જરૂર છે.
રાજ્યસભાનું સમીકરણ શું છે?
રાજ્યસભામાં NDA ની હાલની સંખ્યા 152 સાંસદો છે. બે તૃતીયાંશ બહુમતી માટે 161 સાંસદોની જરૂર છે. ભાજપને અહીં 9 સાંસદોના સમર્થનની પણ જરૂર છે. આ ઉણપને દૂર કરવા માટે, સરકારને બે તૃતીયાંશ બહુમતી માટે જરૂરી કુલ સંખ્યા ઘટાડવા માટે કાં તો વિપક્ષી પક્ષોના સીધા સમર્થનની જરૂર પડશે અથવા મતદાન દરમિયાન વોકઆઉટની જરૂર પડશે.
તમિલનાડુમાં બદલાતા સમીકરણ
વિપક્ષ અને પ્રાદેશિક પક્ષોનો ટેકો મેળવવા માટે, નવા બિલમાં તેમની ચિંતાઓને સંબોધિત કરવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. 22 લોકસભા સાંસદો સાથે DMK એ સતત બેઠક ફાળવણી પર પોતાનું વલણ જાળવી રાખ્યું છે. ડીએમકે માને છે કે વસ્તી નિયંત્રણમાં સારો દેખાવ કરનારા દક્ષિણ રાજ્યોની બેઠકો ઘટાડવી જોઈએ નહીં. તમિલનાડુ વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પછી, સી. જોસેફ વિજયની ટીવીકે પાર્ટી સત્તામાં આવતાં રાજ્યમાં રાજકીય સમીકરણો બદલાઈ ગયા છે, જે ભાજપ સામે ડીએમકેના કડક વલણમાં નરમાઈ સૂચવે છે. જોકે, ડીએમકેના સાંસદ તિરુચી શિવ કહે છે કે સત્તાવાર ઠરાવ રજૂ થાય તે પહેલાં ટિપ્પણી કરવી અકાળ છે.
બંધારણીય અવરોધો શું છે?
આ સમગ્ર વિવાદ અને નવા બિલના કેન્દ્રમાં કલમ 81 ની બે મુખ્ય, કડક જોગવાઈઓ છે: આંતર-રાજ્ય બેઠકો ફાળવણી, અથવા કલમ 81(2)(a). આ જોગવાઈ જણાવે છે કે રાજ્યોને તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં લોકસભા બેઠકો મળવી જોઈએ. દેશમાં રાજ્યો વચ્ચે બેઠકોનું સંતુલન જાળવવા માટે, 1971 ની વસ્તી ગણતરીના આધારે બેઠકો ફાળવણી છેલ્લા 50 વર્ષથી સ્થિર છે. પ્રથમ 1976 માં અને બીજી 2001 માં અટલ બિહારી વાજપેયી સરકાર દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવી હતી. આ સ્થગિતતા 2026 પછી પ્રથમ વસ્તી ગણતરીના ડેટાના પ્રકાશન પછી સમાપ્ત થશે.
2011 ની વસ્તી ગણતરી કટોકટી
જો સરકાર 2011 ની વસ્તી ગણતરીના આધારે નવી સીમાંકન લાગુ કરે છે, તો ઉત્તર ભારતની વસ્તી ઝડપથી વધી હોવાથી, ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં બેઠકોની સંખ્યામાં કેરળ અને તમિલનાડુ જેવા દક્ષિણ રાજ્યોની તુલનામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. અન્ય પક્ષોનો ટેકો મેળવવા માટે, કેન્દ્ર સરકાર કલમ 81 માં સુધારો કરીને સ્થિરતાનો સમયગાળો થોડા વધુ દાયકાઓ સુધી લંબાવી શકે છે, જેનાથી રાજ્યો માટે હાલનો બેઠક ગુણોત્તર જળવાઈ રહે છે.
રાજ્યમાં સીમાંકન
આ નિયમ રાજ્યની અંદર વિવિધ મતવિસ્તારોની સીમાઓ નક્કી કરે છે જેથી રાજ્યની અંદરના તમામ પ્રદેશોમાં વસ્તી ગુણોત્તર સમાન હોય. હાલમાં, 2001 ની વસ્તી ગણતરીનો ઉપયોગ આ માટે આધાર તરીકે થાય છે. સરકાર 2011 ની વસ્તી ગણતરીના ડેટાના આધારે તેને નવા બિલમાં બદલવાનો પ્રસ્તાવ મૂકી શકે છે, જે વિરોધ પક્ષોમાં વ્યાપક સર્વસંમતિ મેળવવાની શક્યતા વધારે છે.