ભારતમાં તહેવારોની મોસમ શરૂ થઈ ચૂકી છે. સોના-ચાંદીની ખરીદીમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આપણે સોનાના હોલમાર્કિંગ વિશે તો ઘણું જાણીએ છીએ, પરંતુ ચાંદીની ખરીદીમાં શુદ્ધતાની ખાતરી કેવી રીતે કરવી તે અંગે ઘણાં લોકો અજાણ હોય છે. ચાંદીની ખરીદીમાં છેતરપિંડીથી બચવા અને સાચા દામમાં સાચી વસ્તુ મેળવવા માટે ચાંદીનું હોલમાર્કિંગ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે. ચાલો, સમજીએ કે આ હોલમાર્કિંગ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે.
ચાંદીનું હોલમાર્કિંગ શું છે?
હોલમાર્કિંગ એ ગ્રાહકોને ચાંદીના દાગીનાની શુદ્ધતા અથવા સુંદરતાની થર્ડ-પાર્ટી દ્વારા અપાતી ખાતરી છે. જૂન 2021થી સોના માટે હોલમાર્કિંગ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ ચાંદીના દાગીના માટે વર્ષ 2005થી આ પ્રક્રિયા સ્વૈચ્છિક (મરજિયાત) રાખવામાં આવી છે. જોકે, અહેવાલો મુજબ સરકાર આગામી મહિનાથી ચાંદીના દાગીના પર પણ હોલમાર્કિંગ ફરજિયાત બનાવવાનું વિચારી રહી છે. આ નિર્ણય સરકારના પરીક્ષણ અને પ્રમાણપત્ર માળખાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
25,000થી વધુ ઝવેરીઓએ નોંધણી કરાવી
અત્યાર સુધીમાં 25,000થી વધુ ઝવેરીઓએ હોલમાર્કિંગ માટે ‘બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ’ (BIS) સાથે નોંધણી કરાવી લીધી છે. આ ઉપરાંત દેશના 102 જિલ્લાઓમાં ચાંદીના મૂલ્યાંકન અને હોલમાર્કિંગ માટે 341 કેન્દ્રો (AHCs – Assaying and Hallmarking Centres) કાર્યરત છે. હોલમાર્કવાળા દાગીના વેચવા માટે ઝવેરીઓને ભારતીય ધોરણ ‘IS 2112’ (ચાંદી અને ચાંદીના એલોય ઝવેરાત અને કલાકૃતિઓ – સુંદરતા અને માર્કિંગ) હેઠળ નોંધણીનું પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.
હોલમાર્કિંગ અને HUIDનું મહત્ત્વ શું?
HUID એટલે હોલમાર્ક યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં તેની રજૂઆત થઈ ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં 77 લાખથી વધુ ચાંદીના દાગીના અને કલાકૃતિઓને આ 6-અંકનો નંબર મળી ચૂક્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025માં 32 લાખ ચાંદીની વસ્તુઓનું હોલમાર્કિંગ કરવામાં આવ્યું હતું (જેમાં HUID સામેલ ન હતો).
હોલમાર્ક વગરની ચાંદી ખરીદવામાં શું નુકસાન છે?
જો ગ્રાહકો હોલમાર્ક વગરની ચાંદી ખરીદે છે, તો ભવિષ્યમાં તેને વેચતી વખતે આર્થિક નુકસાન સહન કરવાનો વારો આવી શકે છે. કારણ કે જો ટેસ્ટિંગમાં ચાંદીની શુદ્ધતા દાવો કર્યા કરતા ઓછી નીકળે, તો બજારના ભાવ પ્રમાણે તેના ઓછા પૈસા મળે છે.
બજારની માંગ અને લોકપ્રિય દાગીના
30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 345 જિલ્લાઓમાં કરવામાં આવેલા BISના એક સર્વેક્ષણમાં 4,971 પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, જેના રસપ્રદ તારણો નીચે મુજબ છે.
•વજન: 10થી 25 ગ્રામ અને 25થી 50 ગ્રામ વજન ધરાવતી ચાંદીની વસ્તુઓની માંગ સૌથી વધુ (74%) છે.
•લોકપ્રિય દાગીના: પાયલ, ચેઇન, પગની વીંટી, હાથની વીંટી અને બ્રેસલેટનું વેચાણ સૌથી વધુ થાય છે.
•ગ્રેડ: બજારમાં 925 અને 800 શુદ્ધતા ગ્રેડ ધરાવતી વસ્તુઓનું વર્ચસ્વ છે, જે કુલ હોલમાર્ક કરેલી વસ્તુઓમાં 95% હિસ્સો ધરાવે છે.
•વિસ્તાર: ચાંદીના હોલમાર્કિંગના જથ્થામાં દક્ષિણ ભારત 62% સાથે મોખરે છે. ત્યારબાદ પશ્ચિમ ક્ષેત્ર 18% અને એ પછી મધ્ય ક્ષેત્ર 10% હિસ્સો ધરાવે છે.
હોલમાર્કિંગ કેવી રીતે ઓળખવું?
કોઈપણ હોલમાર્કવાળા ચાંદીના દાગીના પર નીચે મુજબની નિશાનીઓ જોવા મળે છે.
1.BISનો સ્ટાન્ડર્ડ માર્ક (લોગો)
2.અંગ્રેજીમાં લખેલો ‘SILVER’ શબ્દ
3.વસ્તુનો શુદ્ધતા ગ્રેડ
4.સપ્ટેમ્બર 2025થી તેના પર લેસર-ચિહ્નિત 6-અંકનો આલ્ફાન્યૂમેરિક HUID નંબર જોવા મળશે. ગ્રાહકો ‘BIS CARE’ મોબાઈલ એપ્લિકેશન દ્વારા આ HUID નંબર નાખીને ડિજિટલ રીતે દાગીનાની સંપૂર્ણ વિગતો ચકાસી શકે છે.
ચાંદીના વિવિધ ગ્રેડ અને વર્ગીકરણ
ચાંદીની શુદ્ધતા હજાર દીઠ ભાગો (PPT – Parts Per Thousand)માં માપવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ‘925’ ગ્રેડની ચાંદીનો અર્થ એ છે કે કુલ 1000 ભાગમાંથી 925 ભાગ શુદ્ધ ચાંદી છે. તેના ગ્રેડ નીચે મુજબ છે.
•999: 99.9% શુદ્ધતા (નરમ હોય છે અને ઘરેણાં માટે વપરાય છે)
•990: 99% શુદ્ધતા (નરમ હોય છે અને ઘરેણાં માટે વપરાય છે)
•970: 97% શુદ્ધ ચાંદી (જેમાં 3% અન્ય ધાતુઓનું મિશ્રણ હોય છે)
•958: 95.8% શુદ્ધતા
•925: 92.5% શુદ્ધતા (જે ‘સ્ટર્લિંગ ચાંદી’ તરીકે ઓળખાય છે)
•900: 90% શુદ્ધતા (જે ‘સિક્કા ચાંદી’ તરીકે ઓળખાય છે અને એન્ટિક ચીજો બનાવવામાં વપરાય છે)
•835: 83.5% શુદ્ધતા (જે ‘જર્મન ચાંદી’ તરીકે ઓળખાય છે)
•800: 80% શુદ્ધતા (આ ગ્રેડ ચાંદીના ઘરેણાં અને કલાકૃતિઓના ઉત્પાદન માટે વધુ વપરાય છે)
આમ, ચાંદીની ખરીદી કરતા પહેલા આ નાની પરંતુ મહત્ત્વપૂર્ણ બાબતોનું ધ્યાન રાખવાથી તમે તમારા નાણાંનું સાચું મૂલ્ય મેળવી શકો છો.