ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ – ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો લગભગ 88% આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. તેથી, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં થોડો ઘટાડો પણ દેશના ખજાના પર નોંધપાત્ર હકારાત્મક અસર કરે છે. ભારત દ્વારા આયાત કરાયેલા ક્રૂડ ઓઇલના સરેરાશ ભાવમાં ઘટાડો તેલ કંપનીઓને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઘટાડવાની મંજૂરી આપી રહ્યો છે.
નવી દિલ્હી. ભારત દ્વારા આયાત કરાયેલા ક્રૂડ ઓઇલનો સરેરાશ ખર્ચ ઘણા વર્ષો પછી $60 પ્રતિ બેરલથી નીચે આવી ગયો છે. પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC) દ્વારા જારી કરાયેલા તાજેતરના ડેટા અનુસાર, જાન્યુઆરી 2026 માં અત્યાર સુધીમાં ભારતીય ક્રૂડ ઓઇલ બાસ્કેટનો સરેરાશ ભાવ $59.92 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો છે. ફેબ્રુઆરી 2021 પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે તેલના ભાવ આ સ્તરે આવ્યા છે. ડિસેમ્બર 2025 માં, સરેરાશ ભાવ $62.2 પ્રતિ બેરલ હતો. વૈશ્વિક બજારમાં વધુ પડતા પુરવઠા અને નબળી માંગને કારણે આ ઘટાડો ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. ભવિષ્યમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડાથી પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો થવાની ધારણા છે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આ ઘટાડો કામચલાઉ નથી માનવામાં આવી રહ્યો. SBI રિસર્ચના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં હાલના વલણો સૂચવે છે કે ભારતીય ક્રૂડ ઓઇલ બાસ્કેટમાં વધુ ઘટાડો થશે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે જૂન 2026 સુધીમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $50 અથવા તેનાથી પણ નીચે આવી શકે છે. દરમિયાન, કેટલાક બજાર નિષ્ણાતો કહે છે કે માર્ચ 2026 સુધીમાં ભાવ પ્રતિ બેરલ $53.31 સુધી ઘટી જવાની સંભાવના છે. જો આવું થાય, તો તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકે છે.
ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો આશરે 88% આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. તેથી, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં થોડો ઘટાડો પણ દેશની તિજોરી પર નોંધપાત્ર હકારાત્મક અસર કરે છે. આંકડા પાછળના ગણિતને સમજવામાં આવે તો, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ માત્ર $1 નો ઘટાડો ભારતના વાર્ષિક તેલ આયાત ખર્ચમાં આશરે ₹13,000 કરોડની બચતમાં પરિણમે છે.
ગયા નાણાકીય વર્ષ (૨૦૨૩-૨૪) માં, ભારતે તેલ આયાત પર ૧૬૧ અબજ ડોલર ખર્ચ્યા હતા. જોકે, રશિયા તરફથી ડિસ્કાઉન્ટ અને ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં વૈશ્વિક ભાવમાં ઘટાડો થવાને કારણે, આ બિલ નવેમ્બર સુધીમાં ઘટીને ૮૦.૯ અબજ ડોલર થઈ ગયું છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ૯૨ અબજ ડોલર હતું. આ બચત સરકારને રાજકોષીય ખાધ ઘટાડવા અને માળખાગત વિકાસમાં વધુ રોકાણ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ કેમ ઘટી રહ્યા છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો થવાનું મુખ્ય કારણ માંગની તુલનામાં વધારાનો પુરવઠો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) નો અંદાજ છે કે ૨૦૨૬ સુધીમાં, વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલનો પુરવઠો માંગ કરતાં આશરે ૩.૮૫ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (BPD) વધી જશે. આ વધારાનો પુરવઠો વૈશ્વિક માંગના આશરે ૪% છે, જે કિંમતો પર નોંધપાત્ર દબાણ લાવશે.
જોકે વેનેઝુએલામાં વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિ અને અન્ય ભૂ-રાજકીય જોખમો ટૂંકા ગાળાની અસ્થિરતાનું કારણ બની રહ્યા છે, લાંબા ગાળાના અંદાજ મંદી તરફ નિર્દેશ કરે છે. હાલમાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડ $૬૨ અને યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) $૫૮ પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ કરી રહ્યું છે.
વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ નિકાસકાર સાઉદી અરેબિયાએ પણ બદલાતી બજારની સ્થિતિનો અહેસાસ કર્યો છે. સાઉદી અરેબિયાએ સતત ત્રીજા મહિને એશિયન ખરીદદારો માટે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો કર્યો છે. ફેબ્રુઆરી લોડિંગ માટે તેના મુખ્ય “આરબ લાઇટ ક્રૂડ” ના ભાવમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે સાઉદી અરેબિયા એશિયન દેશોમાં તેલની માંગ નબળી હોવાની અપેક્ષા રાખે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે સાઉદી અરેબિયા દ્વારા આ ભાવમાં ઘટાડો ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે ફાયદાકારક રહેશે, જેનાથી સ્થાનિક ઇંધણ ઉત્પાદનનો ખર્ચ ઘટશે.
બજાર વિશ્લેષકોએ બીજા એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ અને યુએસ બેન્ચમાર્ક WTI વચ્ચેનો ભાવ તફાવત પ્રતિ બેરલ માત્ર $4 સુધી ઘટી ગયો છે. યુએસમાં લોજિસ્ટિક્સ અને પાઇપલાઇન ક્ષમતાના અભાવને કારણે WTI ના ભાવ સામાન્ય રીતે ઓછા હતા, જેના કારણે યુએસ તેલ ખરીદવાનું નફાકારક બન્યું. ICRA લિમિટેડના નિષ્ણાતોના મતે, આ ઘટતો ભાવ તફાવત યુએસ ક્રૂડ ઓઇલની સ્પર્ધાત્મકતા ઘટાડી શકે છે. યુએસ તેલના ભાવ હવે અન્ય સ્પર્ધકોની નજીક ગયા હોવાથી, ભારતીય રિફાઇનરીઓ ઊંચા લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચને કારણે યુએસ તેલને બદલે મધ્ય પૂર્વ અથવા અન્ય પ્રદેશોમાંથી તેલ મેળવવાનું પસંદ કરી શકે છે.