કર અધિકારીઓની સીધી ધરપકડ કરવાની સત્તાને નાબૂદ કરવા અને ન્યાયિક મંજૂરી ફરજિયાત કરવાના પ્રસ્તાવ પર 7 ઓક્ટોબરે GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં નિર્ણય લેવાની શક્યતા છે. છેતરપિંડીભર્યા ITC અને કાનૂની ફેરફારો પર સંપૂર્ણ અહેવાલ વાંચો અને નવીનતમ અપડેટ્સ માટે જોડાયેલા રહો.
ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ (GST) અમલીકરણ માળખામાં ટૂંક સમયમાં મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે. અપરાધીકરણ તરફના પગલામાં, કર અધિકારીઓ પાસેથી કરદાતાઓની સીધી ધરપકડ કરવાની તેમની સત્તા છીનવી લેવામાં આવી શકે છે. સપ્ટેમ્બર 2025માં યોજાયેલી 56મી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં કર દરોને સરળ બનાવવા અંગે મુખ્ય નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા. 7 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ યોજાનારી 57મી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં અમલીકરણ નીતિ સુધારા મંજૂરી માટે રજૂ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. જો કેન્દ્ર અને રાજ્યના નાણામંત્રીઓનો સમાવેશ કરતી GST કાઉન્સિલ આ દરખાસ્તને મંજૂરી આપે છે, તો GST અમલીકરણ વિભાગીય ધરપકડથી ન્યાયિક દેખરેખ તરફ સ્થળાંતરિત થશે.
વર્તમાન GST કાયદામાં ધરપકડના નિયમો શું છે?
વર્તમાન સિસ્ટમ હેઠળ, સેન્ટ્રલ GST કાયદાની કલમ 69 કર અધિકારીઓને ધરપકડ કરવાની સત્તા આપે છે. આ હેઠળ, કમિશનર-સ્તરના અધિકારીઓ કાયદામાં ઉલ્લેખિત ગંભીર ગુનાઓ કરવાના શંકાસ્પદ કોઈપણ વ્યક્તિની ધરપકડનો આદેશ આપવાની સત્તા ધરાવે છે.
ધરપકડ માટેના કારણો: ધરપકડની આ સત્તા મુખ્યત્વે નકલી ઇન્વોઇસ જારી કરવા, છેતરપિંડીથી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) મેળવવા અને તેનો ઉપયોગ કરવા અને ગ્રાહકો પાસેથી એકત્રિત કર સરકારમાં જમા કરવામાં નિષ્ફળ જવા જેવા ગંભીર કેસ સુધી મર્યાદિત છે. ગુનાઓનું વર્ગીકરણ: કાયદો ₹5 કરોડથી વધુની છેતરપિંડીને કોગ્નિઝેબલ અને બિન-જામીનપાત્ર માને છે, જ્યારે ₹5 કરોડથી ઓછાના કેસોને જામીનપાત્ર છે.
કોર્ટ પ્રક્રિયા: કર અધિકારીઓ, સ્થાનિક પોલીસની સહાયથી, કમિશનરની મંજૂરી મેળવ્યા પછી ધરપકડ કરે છે. ધરપકડ કરાયેલ વ્યક્તિને 24 કલાકની અંદર મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવી આવશ્યક છે, જ્યાં કોર્ટ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંહિતા, 2023 (BNSS) હેઠળ રિમાન્ડ અથવા જામીન પર નિર્ણય લે છે.
ઓક્ટોબરની બેઠકમાં કયા નવા ફેરફારો સૂચવવામાં આવ્યા છે?
પ્રસ્તાવિત GST 2.0 સુધારા કર અધિકારીઓની સીધી ધરપકડ કરવાની શક્તિને નાબૂદ કરવાની યોજના ધરાવે છે.
ન્યાયિક પરવાનગી ફરજિયાત: નવા માળખા હેઠળ, કોઈપણ કરદાતાની ધરપકડ કરતા પહેલા કોર્ટની ન્યાયિક પરવાનગી ફરજિયાત રહેશે.
ચક્રવૃદ્ધિ અને દંડ પર ભાર: GST અધિકારીઓ મુખ્યત્વે કરચોરી, વ્યાજ અને નાણાકીય દંડ વસૂલવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
આ સુધારાથી ઉદ્યોગ અને વ્યવસાયોને નોંધપાત્ર રાહત મળવાની અપેક્ષા છે, કારણ કે તેઓ અધિકારીઓ દ્વારા અચાનક ધરપકડ અને હેરાનગતિના ભયથી મુક્ત થશે. ધરપકડ ફક્ત કોર્ટની સુનાવણી અને પરવાનગી પછી જ શક્ય બનશે. બીજી બાજુ, કર અધિકારીઓની ભૂમિકા મુખ્યત્વે કર વસૂલાત સુધી મર્યાદિત રહેશે, જ્યારે ગંભીર ગુનાઓ માટે ધરપકડ કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ અને કોર્ટ પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવશે.
GST છેતરપિંડી અને ધરપકડના આંકડા શું દર્શાવે છે?
તાજેતરના વર્ષોમાં કપટપૂર્ણ ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) અને નકલી નોંધણીના કેસોમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો છે:
નાણાકીય વર્ષ 2025-26: સેન્ટ્રલ GST વિંગે ₹74,782 કરોડના છેતરપિંડી ITC શોધી કાઢ્યા અને 358 લોકોની ધરપકડ કરી. વધુમાં, છેતરપિંડી અને દુરુપયોગ કરાયેલા આધાર કાર્ડના કેસોમાં 60 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તાજેતરમાં, ફિનો પેમેન્ટ્સ બેંકના તત્કાલીન એમડી અને સીઈઓ ઋષિ ગુપ્તાની શેલ કંપનીઓ દ્વારા ઓનલાઈન ગેમિંગ સંબંધિત ગેરકાયદેસર નાણાંની લોન્ડરિંગ બદલ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
નાણાકીય વર્ષ 2024-25: ₹58,773 કરોડના ITC કૌભાંડમાં 178 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને નકલી નોંધણી કેસમાં 50 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
નાણાકીય વર્ષ 2023-24: ₹36,373 કરોડના ITC કૌભાંડમાં 182 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને નકલી નોંધણી કેસમાં 67 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
7 ઓક્ટોબરના રોજ GST કાઉન્સિલની બેઠક દેશમાં કર સુધારાની દિશા નક્કી કરશે. ઇન્સ્પેક્ટર રાજનો ભય ઓછો કરવા અને ન્યાયિક દેખરેખ અને ડેટા-આધારિત કર સંગ્રહને પ્રોત્સાહન આપવાથી વ્યવસાયો માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડશે, સાથે સાથે ગંભીર છેતરપિંડીઓની કાનૂની તપાસ પણ જાળવી રાખવામાં આવશે.