કેન્દ્ર સરકારે 1 જુલાઈ, 2026થી વાણિજ્યિક ખરીદદારો માટે છૂટક પેટ્રોલ પંપ પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલની ખરીદી પરના તમામ કામચલાઉ પ્રતિબંધો હટાવી લીધા છે. દેશમાં પૂરતી ઇંધણ ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ નિર્ણય મધ્ય પૂર્વ કટોકટી દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની ખરીદી અંગે એક મોટો ફેરફાર 1 જુલાઈથી અમલમાં આવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે છૂટક પેટ્રોલ પંપ પરથી મોટા વાણિજ્યિક ગ્રાહકો દ્વારા ઇંધણની ખરીદી પર મર્યાદા મૂકતા કામચલાઉ પ્રતિબંધો હટાવી લીધા છે. પરિવહન કંપનીઓ, કારખાનાઓ, ઉદ્યોગો અને અન્ય વાણિજ્યિક ગ્રાહકો હવે કોઈપણ જથ્થા મર્યાદા વિના સીધા પેટ્રોલ પંપ પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદી શકશે. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે, જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં મહિનાઓ સુધી ચાલી રહેલા તણાવ પછી વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર ધીમે ધીમે સામાન્ય થઈ રહ્યું છે, અને ભારતમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતામાં સુધારો થયો છે.જૂન 2026માં, પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા યુદ્ધ અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપોથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ઇંધણ પુરવઠા પર અસર પડી. સરકારે દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની સંભવિત અછતનો ભય વ્યક્ત કર્યો હતો. પરિણામે, સરકારે કટોકટીના પગલાં લીધાં અને વ્યાપારી ખરીદદારોને છૂટક પેટ્રોલ પંપો પરથી મોટી માત્રામાં ઇંધણ ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય લોકો માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો, સંગ્રહખોરી અટકાવવાનો અને સમાન ઇંધણ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો.
ભાવ તફાવત પણ એક મુખ્ય કારણ
સરકારના નિર્ણય પાછળનું બીજું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ ડીઝલમાં ભાવ તફાવત હતો. તે સમયે, ઔદ્યોગિક અને વાણિજ્યિક ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધ ડીઝલ છૂટક ભાવ કરતાં લગભગ 40 રૂપિયા પ્રતિ લિટર વધુ કિંમત ધરાવતું હતું. પરિણામે, ઘણી કંપનીઓ અને પરિવહન સંચાલકોએ વધુ મોંઘા ઔદ્યોગિક ડીઝલને બદલે સીધા પેટ્રોલ પંપો પરથી સસ્તું ડીઝલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. આના પરિણામે સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીના પેટ્રોલ પંપો પર ડીઝલની માંગમાં અચાનક વધારો થયો, જ્યારે ખાનગી કંપનીઓના પંપો પર વેચાણ ઘટવા લાગ્યું.
ભારતમાં, ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) મળીને દેશના લગભગ 90 ટકા પેટ્રોલ પંપ અથવા 100,000થી વધુનું સંચાલન કરે છે. આ સરકારી માલિકીના પંપો પર ડીઝલની માંગમાં ઝડપી વધારાને કારણે ઘણા સ્થળોએ પુરવઠાનું દબાણ વધ્યું. આ દરમિયાન, ખાનગી કંપનીઓના પેટ્રોલ પંપ પર ઇંધણનું વેચાણ પ્રમાણમાં ઓછું રહ્યું, કારણ કે તેઓ બજાર આધારિત ભાવે ઇંધણ વેચતા હતા.
ભારત રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના વિશ્વના અગ્રણી નિકાસકારોમાંનો એક છે, પરંતુ પોતાની જરૂરિયાતો માટે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં ક્રૂડ તેલની આયાત કરે છે. તેથી, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કોઈપણ કટોકટી ભારતીય ઇંધણ બજાર પર સીધી અસર કરી શકે છે. આ કારણોસર, સરકારે સમયસર રીતે કામચલાઉ પ્રતિબંધો લગાવીને પરિસ્થિતિને કંટ્રોમાં કરી છે.
પરિસ્થિતિઓ સામાન્ય થઈ ગઈ
હવે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય થઈ ગઈ છે અને વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠો સ્થિર થયો છે, ત્યારે સરકારે આ પ્રતિબંધો હટાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. આનો અર્થ એ છે કે પરિવહન કંપનીઓ, લોજિસ્ટિક્સ ઓપરેટરો, ફેક્ટરીઓ અને અન્ય વાણિજ્યિક ગ્રાહકો રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પરથી સામાન્ય રીતે પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદી શકશે.
એક્સપર્ટ માને છે કે આ નિર્ણય દેશમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતામાં સરકારનો સંપૂર્ણ વિશ્વાસ દર્શાવે છે. આનાથી વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં રાહત મળશે અને પરિવહન ક્ષેત્રને પહેલાની જેમ જ ઇંધણ ખરીદવાની સરળતા મળશે. વધુમાં, બજારમાં સ્પર્ધામાં વધારો અને સામાન્ય પુરવઠા સાથે, ભવિષ્યમાં ઇંધણ વિતરણ વ્યવસ્થા વધુ કાર્યક્ષમ બનવાની અપેક્ષા છે. 1 જુલાઈથી અમલમાં આવનારા આ ફેરફારને ગ્રાહકો તેમજ ઉદ્યોગ અને પરિવહન ક્ષેત્રો માટે આવકારદાયક રાહત માનવામાં આવી રહી છે.