૧૩૧મો બંધારણીય સુધારો બિલ, મહિલા અનામત બિલ ૨૦૨૬, લોકસભામાં પસાર થવામાં નિષ્ફળ ગયો. ગૃહમાં ચર્ચા અને મતદાન ચાલુ રહ્યું. ઇલેક્ટ્રોનિક મતદાન દરમિયાન, હાજર ૪૮૯ સાંસદોમાંથી ૨૭૮ એ બિલની તરફેણમાં અને ૨૧૧ એ બિલની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું. અપૂરતી સંખ્યાને કારણે, બિલ લોકસભામાં પરાજિત થયું.જોકે, અંતિમ મતદાનના આંકડા ઇલેક્ટ્રોનિક મતદાનના આંકડાઓથી અલગ હતા. પછીથી જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, બિલના પક્ષમાં 298 અને વિરોધમાં 230 મત મળ્યા. સરકારે આ બિલની સાથે લોકસભામાં રજૂ કરેલા અન્ય બે બિલ પણ પાછા ખેંચી લીધા. લોકસભા શનિવારે સવારે 11 વાગ્યા સુધી સ્થગિત કરવામાં આવી છે.ગૃહમંત્રી અમિત શાહે કહ્યું કે તેઓ મહિલાઓના અનામત માટે જે પણ હોય તેની સાથે લડશે, પરંતુ તેઓ ખાતરી કરશે કે તેમના અધિકારો સુરક્ષિત રહે. તેમણે કહ્યું કે કોંગ્રેસ અને વિપક્ષે હંમેશા તેમના દ્વારા રજૂ કરાયેલા તમામ બિલો અને કાયદાઓનો વિરોધ કર્યો છે. તેમણે વિપક્ષે વિરોધ કરેલા તમામ બિલોની યાદી આપી. તેમણે ઉમેર્યું: “અમે કલમ 370 દૂર કરી, તેઓએ તેનો વિરોધ કર્યો. અમે કલમ 370 દૂર કરી, તેઓએ તેનો વિરોધ કર્યો. તેઓએ રામ મંદિર બનાવ્યું, તેઓએ તેનો વિરોધ કર્યો. તેઓએ ટ્રિપલ તલાક નાબૂદ કરવાનો વિરોધ કર્યો. તેઓએ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈકનો વિરોધ કર્યો.
ગૃહમંત્રી અમિત શાહ નારી શક્તિ વંદન કાયદા પર લોકસભામાં સંબોધન કરી રહ્યા છે. આ પ્રસંગે તેમણે વિપક્ષ પર મહિલા અનામતનો વિરોધ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે વિપક્ષનો વિરોધ આ બિલના અમલીકરણનો વિરોધ નથી, પરંતુ મહિલા અનામતનો જ વિરોધ છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે અમે 2029 સુધીમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના મહિલા સશક્તિકરણના વચનને પૂર્ણ કરવા જઈ રહ્યા છીએ. તેમણે કહ્યું, “હું વચન આપું છું કે 2029ની લોકસભા ચૂંટણી મહિલા અનામત સાથે પૂર્ણ થશે.”લોકસભામાં મહિલા અનામત સંબંધિત બિલ પસાર કરવામાં શાસક NDA ને નોંધપાત્ર સંખ્યાત્મક પડકારનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. હાલમાં, NDA પાસે લોકસભામાં જરૂરી બે-તૃતીયાંશ બહુમતીનો અભાવ છે, જેના કારણે આ મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય સુધારા બિલ પસાર થવું તે વિપક્ષના સમર્થન અથવા ગેરહાજરી પર આધારિત છે. NDA પાસે લોકસભામાં કુલ 293 સાંસદો છે, જે ગૃહના લગભગ 54 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે વિપક્ષ પાસે 233 સાંસદો છે. આ ઉપરાંત, કેટલાક અપક્ષ અને નાના પક્ષોના સભ્યો પણ છે.આ સમગ્ર ગણતરીમાં કોની ભૂમિકા નિર્ણાયક બની શકે છે. નિયમો અનુસાર, કોઈપણ બંધારણીય સુધારા બિલ પસાર કરવા માટે ગૃહમાં હાજર અને મતદાન કરતા બે તૃતીયાંશ સભ્યોનું સમર્થન જરૂરી છે. જો બધા 540 સભ્યો હાજર હોય, તો આ આંકડો વધીને 360 થઈ જાય છે.
આવી સ્થિતિમાં, NDA એ કાં તો વિપક્ષી પક્ષોનો ટેકો મેળવવો પડશે અથવા મોટી સંખ્યામાં વિપક્ષી સાંસદોને મતદાનથી દૂર રાખવા પડશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો 30 સાંસદો ગેરહાજર રહે છે, તો કુલ સંખ્યા ઘટીને 510 થઈ જશે, અને બે તૃતીયાંશ બહુમતી 340 થશે. તેવી જ રીતે, જો 60 સાંસદો ગેરહાજર રહે છે, તો આ આંકડો ઘટીને 320 થઈ શકે છે, અને જો 90 સાંસદો ગેરહાજર રહે છે, તો તે ઘટીને 300 થઈ શકે છે.રાજકીય નિષ્ણાતોના મતે, બિલ પસાર થવા માટે ઓછામાં ઓછા બે મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષો, જેમ કે સમાજવાદી પાર્ટી (37 સાંસદો), તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (28 સાંસદો) અને ડીએમકે (22 સાંસદો) ના સમર્થન અથવા ગેરહાજરીની જરૂર પડશે. 98 સાંસદો સાથે કોંગ્રેસ પણ આ સમીકરણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આગળનો રસ્તો
જો આ બિલ લોકસભામાં પસાર નહીં થાય, તો તે રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે નહીં. રાજ્યસભામાં, NDA પાસે ૧૪૧ સભ્યો છે, જે કુલ સભ્યોના આશરે ૫૮ ટકા છે, જ્યારે વિપક્ષ પાસે ૮૩ સભ્યો છે. અહીં બે તૃતીયાંશ બહુમતી માટે ૧૬૩ સાંસદોના સમર્થનની જરૂર પડશે.બીજેડી, વાયએસઆરસીપી, બસપા અને અપક્ષ સાંસદોનું વલણ નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે. આ દરમિયાન, ઓડિશાના મુખ્યમંત્રી અને બીજેડી વડા નવીન પટનાયકે તેમના સાંસદોને રાજ્યના હિતોના રક્ષણના મુદ્દા પર એકતા જાળવવા અપીલ કરી છે. તેમણે મહિલા અનામત બિલને ટેકો આપ્યો હતો, પરંતુ ૧૩૧મા બંધારણીય સુધારા બિલના વર્તમાન સ્વરૂપ પર પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.