જો તમને રાહત થઈ રહી છે કે પેટ્રોલ, ડીઝલ, સીએનજી અને એલપીજીની હવે વધુ અછત નહીં રહે, તો રાહ જુઓ. એક નવી આફત આવવાની છે. ઈરાન યુદ્ધે તેલ જગતમાં એક મોટો ફેરફાર કર્યો છે, જેનાથી ફક્ત કાચા તેલના ભાવ જ નહીં. હવે, એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ તેલનું પરિવહન પણ ખૂબ મોંઘુ થઈ ગયું છે. પરિસ્થિતિ એટલી વણસી ગઈ છે કે આ અઠવાડિયે પર્સિયન ગલ્ફથી ચીનમાં તેલ વહન કરતા મોટા સુપરટેન્કરોનું ભાડું પહેલીવાર દરરોજ $10.35 લાખ (આશરે રૂ. 9 કરોડ) ને વટાવી ગયું છે. યુદ્ધ પહેલા, આ ભાડું દરરોજ $2.08 લાખ જેટલું હતું. આનો અર્થ એ થયો કે જહાજનો ખર્ચ લગભગ પાંચ ગણો વધી ગયો છે. એક રીતે, જહાજનો ખર્ચ તેલના ખર્ચ કરતાં પણ વધુ છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પુરવઠો સરળતાથી પહોંચી જશે, પરંતુ એલપીજી અને સીએનજીના પુરવઠામાં કટોકટી છે.
તમે વિચારી રહ્યા હશો કે શિપર્સે ભાડામાં આટલો વધારો કેમ કર્યો છે. જવાબ એ છે કે જોખમ વધી ગયું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી મુસાફરી કરવી જોખમ વિના નથી. મિસાઇલો ગમે ત્યારે હુમલો કરી શકે છે. તેથી, વીમો મોંઘો થઈ ગયો છે, અને ઘણી શિપિંગ કંપનીઓ આ માર્ગ પર જહાજો મોકલવાનું ટાળી રહી છે. પરિણામે, જોખમ લેતા જહાજો પણ તેમનો ખર્ચ વસૂલ કરી રહ્યા છે. S&P ગ્લોબલ અનુસાર, ટેન્કરની અછતને કારણે નૂર દરમાં વધારો થયો છે.
ભારત માટે આ આપત્તિ કેમ છે?
ભારત વધુ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે કારણ કે ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો ક્રૂડ આયાતકાર છે અને આરબ દેશોમાંથી તેલ પણ દરિયાઈ માર્ગે પરિવહન કરવું પડે છે. સપ્ટેમ્બરમાં, અરબી ખાડીથી ભારત આવતા VLCC ટેન્કરો માટે નૂર ચાર્જ ઓગસ્ટની તુલનામાં લગભગ બમણો થઈ ગયો. એક અહેવાલ મુજબ, દૈનિક ચાર્ટર દર આશરે $250,000 સુધી પહોંચી ગયો છે. વીમો અને બળતણ ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે.
આનો અર્થ એ છે કે ભારત માટે સમસ્યા ફક્ત એ નથી કે તેલ $100 ની આસપાસ પહોંચી ગયું છે. વાસ્તવિક સમસ્યા એ છે કે ઘણા પરિબળો ભારતમાં એક બેરલ તેલ લાવવાના ખર્ચમાં વધારો કરી રહ્યા છે. જેમ કે ક્રૂડ તેલના ભાવ, શિપિંગ ખર્ચ, યુદ્ધ વીમો અને લાંબા દરિયાઈ માર્ગો. ઓગસ્ટમાં, ભારતે આશરે 19 મિલિયન ટન ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કર્યું હતું, પરંતુ તેનું બિલ 11.7 અબજ ડોલર હતું. ગયા વર્ષે, તે જ મહિનામાં, 19.6 મિલિયન ટન તેલનું બિલ 9.9 અબજ ડોલર હતું. આનો અર્થ એ થયો કે જથ્થામાં આશરે 3% ઘટાડો થયો હતો, પરંતુ બિલમાં 18% વધારો થયો હતો.
તેનાથી શું ફરક પડશે?
જો ભારતને વિદેશથી વધુ મોંઘુ તેલ ખરીદવું પડે, તો રિફાઇનરી ખર્ચ વધશે. વધુમાં, તે તેલ ભારતમાં પરિવહન કરવાનો ખર્ચ વધશે. અહેવાલો અનુસાર, એપ્રિલ-જુલાઈ માટે ભારતનું ક્રૂડ આયાત બિલ $63.37 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે, જે એક વર્ષ પહેલા કરતા 56% વધુ છે. એક અંદાજ મુજબ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં દર $1 નો વધારો ભારતના વાર્ષિક આયાત બિલ પર આશરે ₹18,000 કરોડનો પ્રભાવ પાડી શકે છે.
ખરી ચિંતા ગેસની છે.
પરંતુ અહીં વાર્તા ફક્ત પેટ્રોલ અને ડીઝલની નથી. ખરી ચિંતા ગેસની પણ છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફક્ત ક્રૂડ ઓઇલમાંથી જ પસાર થતી નથી, પરંતુ વિશ્વના LNG અને LPGનો નોંધપાત્ર જથ્થો પણ તેમાંથી પસાર થાય છે. સપ્ટેમ્બરમાં, હોર્મુઝ દ્વારા શિપિંગ ટ્રાફિક સામાન્ય સરેરાશ કરતા ઘણો નીચે ગયો હતો, જેમાં એક દિવસમાં ફક્ત ચાર જહાજો પસાર થતા હતા તે ડેટા દર્શાવે છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, લગભગ 470,000 બેરલ LPG પણ મોટા ગેસ કેરિયર દ્વારા પરિવહન કરવામાં આવ્યું હતું. આનાથી ભારતનો LPG અને LNGનો પુરવઠો વધુ મુશ્કેલ બન્યો છે. ભારતની ક્રૂડ આયાત આંશિક રીતે રશિયા સહિત અન્ય સ્રોતો દ્વારા પૂરી કરી શકાય છે, પરંતુ દરિયાઈ માર્ગ ગેસ પુરવઠા માટે એક અનોખો જોખમ ઉભો કરે છે. કેપ્લરના મતે, ભારતનો ક્રૂડ પુરવઠો હાલમાં મોટાભાગે સ્થિર છે, પરંતુ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં લાંબી સમસ્યાઓ LPG અને LNG પુરવઠા અને શિપિંગ ખર્ચ પર દબાણ વધારી શકે છે.
અને આ તે જગ્યા છે જ્યાં CNG કનેક્શન આવે છે. CNG સીધા LPG અથવા ક્રૂડમાંથી ઉત્પન્ન થતું નથી, પરંતુ LNG અને CNG ની ઉપલબ્ધતા અને કિંમત દેશની ગેસ સિસ્ટમ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય LNG કિંમતો મોંઘી થાય છે અથવા પુરવઠામાં વિક્ષેપ આવે છે, તો ગેસનો એકંદર ખર્ચ વધી શકે છે. તેથી, પેટ્રોલ પંપ પર કાર માલિકોએ ફક્ત પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત ન કરવું જોઈએ. લાંબા સમય સુધી કટોકટીમાં, ગેસથી ચાલતા વાહનો અને ઉદ્યોગોને પણ અસર થઈ શકે છે. ભારતની ઉર્જા આયાતમાં LPG અને LNG બંને મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તો ભારત શું કરી રહ્યું છે?
પહેલો અભિગમ તેલ ખરીદીના માર્ગો અને દેશો બદલવાનો છે. રશિયા ભારતનો મુખ્ય ક્રૂડ સપ્લાયર રહે છે, અને ભારતીય રિફાઇનર્સ વિવિધ દેશોમાંથી તેલ ખરીદીને કોઈપણ એક સ્ત્રોત પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. S&P ગ્લોબલ અનુસાર, ભારતીય રિફાઇનર્સે સપ્ટેમ્બર સુધી તેમની ક્રૂડ જરૂરિયાતો માટે પુરવઠો સુરક્ષિત કર્યો છે, અને રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ સપ્લાયર રહે છે. વધુમાં, ભારતે વેનેઝુએલા જેવા અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી ખરીદી વધારવા માટે પગલાં લીધા છે.
બીજો અભિગમ વીમો અને સ્ટોક સુરક્ષા છે. મે મહિનામાં, સરકારે યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં દરિયાઈ વીમાની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે $1.5 બિલિયન ડોલરનો ઇન્ડિયા મેરીટાઇમ ઇન્શ્યોરન્સ પૂલ શરૂ કર્યો હતો, જેમાં $1.4 બિલિયનની સરકારી ગેરંટી હતી. વધુમાં, ભારતીય રિફાઇનર્સ અગાઉથી ક્રૂડ ખરીદીને પુરવઠો સુરક્ષિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ભારતની યોજના સ્પષ્ટ છે: શક્ય હોય ત્યાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિર્ભરતા ઓછી કરવી, અન્ય દેશોમાંથી તેલ મેળવવું અને આવશ્યક ઉર્જા પુરવઠો અગાઉથી સુરક્ષિત કરવો. જો કે, જો યુદ્ધ અને દરિયાઈ જોખમો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો મોંઘા માલવાહક જહાજો, ઉચ્ચ ક્રૂડ તેલ અને મોંઘા ગેસની આયાત આખરે ભારતના અર્થતંત્ર અને ગ્રાહકો પર દબાણ લાવી શકે છે.