દેશમાં દર આઠમાંથી એક વ્યક્તિ બીમાર છે. એવું પણ કહી શકાય કે ૧૦૦ માંથી ૧૩ વ્યક્તિ કોઈને કોઈ બીમારીથી પીડાય છે. બાળકો અને વૃદ્ધો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે. બીજી એક મહત્વપૂર્ણ શોધ એ છે કે ૧૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના યુવાનો પણ હૃદયરોગનો શિકાર બની રહ્યા છે.
રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય (NSO) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા “ઘરગથ્થુ સામાજિક વપરાશ: આરોગ્ય” અહેવાલમાં આ ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે. આ અહેવાલ NSS ના ૮૦મા રાઉન્ડ (જાન્યુઆરી-ડિસેમ્બર ૨૦૨૫) પર આધારિત છે. આ અહેવાલ દેશમાં બીમારી, તબીબી ઉપયોગ અને આરોગ્ય ખર્ચનું વ્યાપક ચિત્ર રજૂ કરે છે.
અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે, સર્વે દરમિયાન લોકોને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે શું તેઓ પાછલા ૧૫ દિવસ (બે અઠવાડિયા) માં બીમાર હતા. એવું જાણવા મળ્યું હતું કે દેશમાં આશરે ૧૩.૧ ટકા લોકોએ પાછલા ૧૫ દિવસ દરમિયાન બીમાર હોવાની જાણ કરી હતી. આનો અર્થ એ થયો કે દર આઠમાંથી લગભગ એક વ્યક્તિ બીમાર હતો.
અહેવાલ મુજબ, શહેરી વિસ્તારોમાં બીમારીનો દર ગ્રામીણ વિસ્તારો કરતા વધારે છે. શહેરોમાં આશરે ૧૪.૯ ટકા લોકોએ બીમારી નોંધાવી હતી, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ આંકડો આશરે ૧૨.૨ ટકા હતો. લિંગના આધારે પણ તફાવત જોવા મળ્યો: સ્ત્રીઓમાં આ ઘટનાનો દર ૧૪.૪ ટકા હતો, જ્યારે પુરુષોમાં આ દર ૧૧.૮ ટકા હતો.
બાળકોમાં ચેપનો વધારો
ઉંમર પ્રમાણે, ૬૦ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકોમાં બીમારીનો સૌથી વધુ વ્યાપ જોવા મળ્યો હતો. આ વય જૂથના આશરે ૪૨ થી ૪૫ ટકા લોકોએ બીમારી નોંધાવી હતી. ત્યારબાદ ૪૫ થી ૫૯ વય જૂથના આશરે ૨૦ થી ૨૫ ટકા લોકોએ બીમારી નોંધાવી હતી. દરમિયાન, બીમારીનો સૌથી ઓછો વ્યાપ ૧૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના યુવાનોમાં હતો, જેમાં આશરે ૪ થી ૫ ટકા લોકોએ બીમારી નોંધાવી હતી. નાના બાળકો (૦-૪ વર્ષ)માં આ આંકડો આશરે ૯ થી ૧૦ ટકા હતો.
અહેવાલ મુજબ, ૦-૧૪ વર્ષની વયના બાળકો અને કિશોરોમાં બીમારીઓનો સૌથી મોટો હિસ્સો ચેપ અને શ્વસન સમસ્યાઓનો છે, જેમાં મુખ્યત્વે તાવ, શરદી અને ગળાના ચેપનો સમાવેશ થાય છે. ૧૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના યુવાનોમાં ચેપ મુખ્ય કારણ રહે છે, પરંતુ માનસિક/ન્યુરોલોજીકલ અને જઠરાંત્રિય સમસ્યાઓનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
આ સૂચવે છે કે આ વય જૂથના યુવાનો શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય બંને સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે.
૩૦-૪૪ વર્ષની વય જૂથમાં રક્તવાહિની (હૃદય રોગ) અને અંતઃસ્ત્રાવી/મેટાબોલિક (જેમ કે ડાયાબિટીસ) નું પ્રમાણ ઝડપથી વધે છે, જે હાઈપરટેન્શન અને ડાયાબિટીસ જેવા જોખમી પરિબળો સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
૪૫-૫૯ વર્ષની વય જૂથમાં જીવનશૈલી સંબંધિત રોગોનો હિસ્સો વધુ વધે છે, જે દર્શાવે છે કે લોકો મધ્યમ વય સુધી પહોંચે છે તેમ બિન-ચેપી રોગો એક મુખ્ય આરોગ્ય બોજ બની જાય છે.
૬૦ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકોમાં હૃદય રોગ અને મેટાબોલિક રોગો સૌથી વધુ પ્રચલિત રહે છે, અને હાડકા અને સાંધાની સમસ્યાઓનું પ્રમાણ પણ સતત વધે છે.
બીજી બાજુ, ૧૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના યુવાનોમાં બીમારીનો વ્યાપ સૌથી ઓછો છે, લગભગ ૪ થી ૫ ટકા લોકો બીમારીનો ભોગ બને છે. નાના બાળકો (૦-૪ વર્ષ) માટે આ આંકડો આશરે ૯ થી ૧૦ ટકા છે.
બીમારીનો દર બમણો થયો
આ અહેવાલ ૧૯૯૫ થી હાથ ધરાયેલા રાષ્ટ્રીય નમૂના સર્વેક્ષણોના આધારે બીમારીના વલણોનું તુલનાત્મક વિશ્લેષણ પણ રજૂ કરે છે. ૧૯૯૫-૯૬ (૫૨મા રાઉન્ડ) રાષ્ટ્રીય નમૂના સર્વેક્ષણમાં છેલ્લા ૧૫ દિવસમાં બીમારીની જાણ કરનારા લોકોનું પ્રમાણ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ૫.૫ ટકા અને શહેરી વિસ્તારોમાં ૫.૪ ટકા હતું, જે ૨૦૦૪ (૬૦મા રાઉન્ડ) માં વધીને અનુક્રમે ૮.૮ ટકા અને ૯.૯ ટકા થયું.
ત્યારબાદ, ૨૦૧૪ (૭૧મા રાઉન્ડ) માં તે ૮.૯ ટકા (ગ્રામીણ) અને ૧૧.૮ ટકા (શહેરી) અને ૨૦૧૭-૧૮ (૭૫મા રાઉન્ડ) માં ૬.૮ ટકા અને ૯.૧ ટકા નોંધાયું.
તાજેતરના ૨૦૨૫ (૮૦મા રાઉન્ડ) માં, આ ગુણોત્તર ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ૧૨.૨ ટકા અને શહેરી વિસ્તારોમાં ૧૪.૯ ટકા થયો છે, જે દેશમાં રોગના બોજમાં વધારો અને રોગના રિપોર્ટિંગમાં વધારો દર્શાવે છે. ૧૯૯૫-૯૬ ની સરખામણીમાં ૨૦૨૫ સુધીમાં રોગનો દર બમણાથી વધુ થવાની ધારણા છે.