કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું છે કે ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક સમિતિમાં ન્યાયિક પ્રતિનિધિત્વ બંધારણ હેઠળ ફરજિયાત નથી. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પસંદગી સમિતિમાં ન્યાયતંત્રના સભ્યનો સમાવેશ “કાયદાકીય નિર્ણય” હોઈ શકે છે, પરંતુ તે “બંધારણીય જવાબદારી” નથી.
કેન્દ્ર સરકારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો (નિમણૂક, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023 ની બંધારણીય માન્યતાને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન દાખલ કરાયેલા પ્રતિ-સોગંદનામામાં આ દલીલ કરી હતી.
2 જાન્યુઆરી, 2024 ના રોજ અમલમાં આવેલા આ કાયદા હેઠળ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) અને ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા પસંદગી સમિતિની ભલામણ પર કરવામાં આવે છે. સમિતિમાં વડા પ્રધાન, કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતાનો સમાવેશ થાય છે. નવા કાયદામાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ને કેન્દ્રીય મંત્રી સાથે બદલવામાં આવ્યા છે.
કેન્દ્રએ પોતાના સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું કે બંધારણમાં ક્યાંય પણ ચૂંટણી પંચની નિમણૂક સમિતિમાં ન્યાયિક પ્રતિનિધિત્વ માટેની જોગવાઈ ફરજિયાત નથી. સરકારના મતે, નિમણૂકોની માન્યતા માટે ન્યાયતંત્રની ભાગીદારી જરૂરી છે તેવું કહેવું બંધારણના અનુચ્છેદ 324 હેઠળ સત્તાના વિભાજન અને સંસદની ભૂમિકાનું ખોટું અર્થઘટન કરે છે.
સરકારે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચની સાચી સ્વતંત્રતા તેની બંધારણીય સ્થિતિ, સુરક્ષિત કાર્યકાળ, દૂર કરવા સામે રક્ષણ અને પગાર અને કાર્યોના વૈધાનિક રક્ષણ દ્વારા સુનિશ્ચિત થાય છે. 2023નો કાયદો નિમણૂક પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા ઉમેરતી વખતે આ બધી જોગવાઈઓ જાળવી રાખે છે.
કેન્દ્રએ 2 માર્ચ, 2023ના સુપ્રીમ કોર્ટના અનુપ બાર્નવાલના ચુકાદાને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે કોર્ટે પસંદગી સમિતિમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશનો સમાવેશ એક વચગાળાની વ્યવસ્થા તરીકે કર્યો હતો, જે સંસદ દ્વારા આ સંદર્ભમાં કાયદો ઘડવામાં આવે ત્યાં સુધી જ અમલમાં હતો. સરકારે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધી નિયુક્ત કોઈપણ ચૂંટણી કમિશનરની યોગ્યતા અથવા નિષ્પક્ષતા અંગે કોઈ પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો નથી. ઉપરાંત, અરજદારોના આરોપને નકારી કાઢવામાં આવ્યો હતો કે ન્યાયતંત્ર વિના પસંદગી સમિતિ પક્ષપાતી બનશે.