વર્તમાન સમયમાં પશ્ચિમ એશિયા (Middle East) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં મોટી અસ્થિરતા સર્જાઈ છે, જેમાં ભારત એક નવી ‘ઊર્જા જીવનરેખા’ (Energy Lifeline) તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ભારતની આક્રમક ઊર્જા રાજદ્વારી (Energy Diplomacy) એ માત્ર પોતાની જરૂરિયાતો સુરક્ષિત નથી કરી, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં ચીનની વ્યૂહરચનાને પણ મોટો ઝટકો આપ્યો છે.
જીવનરેખા બન્યું ભારત: હોરમુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં તણાવને કારણે પુરવઠો ખોરવાતા ભારતે રશિયાથી આયાત બે ગણી કરી દીધી છે. માર્ચ 2026 માં રશિયાથી તેલ આયાત 2.25 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (bpd) સુધી પહોંચી, જે ભારતની કુલ આયાતના લગભગ અડધા ભાગ જેટલી છે.
ચીનની રણનીતિ નિષ્ફળ: ચીન જે મધ્ય પૂર્વના તેલ પર ભારે નિર્ભર હતું, તે પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે મુશ્કેલીમાં મુકાયું છે. ભારતની સરખામણીમાં ચીનની તેલ માંગમાં વૃદ્ધિ 2025-26 માં ઘટીને 1.25% જેટલી રહી છે, જ્યારે ભારત અગ્રણી માંગ વૃદ્ધિકર્તા બની રહ્યું છે.
રાજદ્વારી કુનેહ: સંકટ છતાં, ભારતે રશિયા અને યુએઈ (UAE) જેવા દેશો સાથે મજબૂત સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અબુ ધાબીમાં યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ સાથે વાતચીત કરી તેલ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કર્યો છે.
રશિયા-ભારત મજબૂત સંબંધો: રશિયાએ ભારતને જરૂરિયાત મુજબ ક્રૂડ ઓઈલ પૂરું પાડવાની ખાતરી આપી છે, જે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે સંકટમોચન સાબિત થયું છે
ભારતની વ્યૂહરચના:
ભારતે માત્ર રશિયા પર નિર્ભર ન રહેતા, વેનેઝુએલા અને અમેરિકા સહિત અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી પણ પુરવઠો મેળવવાની ડાયવર્સિફિકેશન (Diversification) નીતિ અપનાવી છે. આ ઉપરાંત, ઈન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સિટ કોરિડોર (INSTC) દ્વારા રશિયા સાથેનો વેપાર પણ વધાર્યો છે
તેલ સંકટના આ સમયમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત બની છે, અને તેલ પુરવઠાના વૈશ્વિક નકશામાં ભારત એક ‘મુખ્ય ખેલાડી’ તરીકે સ્થાપિત થઈ રહ્યું છે.