CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું કે ન્યાયપાલિકામાં AI નો ઉપયોગ જરૂરી છે, પરંતુ તેનાથી ડરવાની જરૂર નથી. તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજી માત્ર મદદરૂપ થઈ શકે છે, જજની જગ્યા લઈ શકતી નથી. આ વાત તેમણે શનિવારે બેંગલુરુમાં એક કાર્યક્રમમાં કહી.
તેમણે કહ્યું કે AI નો ઉપયોગ કરતી વખતે સંતુલન જરૂરી છે. તેનાથી કામ ઝડપી અને સરળ બની શકે છે, પરંતુ નિર્ણય હંમેશા માનવીય વિચાર, અનુભવ અને બંધારણીય સમજથી જ થવો જોઈએ. તેમણે ન્યાયિક અધિકારીઓને કહ્યું કે તેઓ AI થી પ્રભાવિત ન થાય અને પોતાની સ્વતંત્ર વિચારસરણી જાળવી રાખે.
આ નિવેદન તેમણે ‘રીઇમેજિનિંગ ધ જ્યુડિશિયરી ઇન ધ એરા ઓફ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ’ વિષય પર કર્ણાટક સ્ટેટ જ્યુડિશિયલ ઓફિસર્સ એસોસિએશનના સંમેલનમાં આપ્યું. આ પ્રસંગે કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયા અને સુપ્રીમ કોર્ટના અન્ય જજ પણ હાજર હતા.
CJI બોલ્યા- AI પર વધુ નિર્ભરતાથી ન્યાય પ્રક્રિયા નબળી પડશેCJI એ કહ્યું કે જેમ ન્યાયાધીશો જટિલ કેસોમાં વધુ સમય, વિચાર અને ધૈર્ય લગાવે છે, તેવી જ રીતે AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ પણ સમજદારીપૂર્વક કરવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવાથી આ ટૂલ્સ મદદ કરશે, પરંતુ ન્યાયાધીશનો સ્વતંત્ર નિર્ણય સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
તેમણે તેના જોખમો વિશે પણ ચેતવણી આપી. તેમણે કહ્યું કે AI ફક્ત ડેટા અને અલ્ગોરિધમ પર કામ કરે છે, તેમાં માનવીય સમજ, નૈતિકતા અને સામાજિક સંદર્ભની સમજ હોતી નથી. આવી સ્થિતિમાં, વધુ નિર્ભરતાથી ન્યાય પ્રક્રિયા નબળી પડી શકે છે.
CJI એ જણાવ્યું કે તાજેતરના સમયમાં AI પ્લેટફોર્મ્સ પરથી ખોટા નિર્ણયોના ઉદાહરણો, નકલી કાનૂની સંદર્ભો અને ખોટી માહિતી સામે આવી છે. તેમણે કહ્યું કે આ નાની ભૂલો નથી, પરંતુ ન્યાય વ્યવસ્થાના પાયાને અસર કરી શકે છે.
CJI એ કહ્યું- AI નો ખોટો ઉપયોગ કોર્ટનો સમય બગાડે છે
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે AI નો ખોટો ઉપયોગ કરીને ભ્રામક અરજીઓ અને નબળા દાવાઓ તૈયાર કરી શકાય છે. તેનાથી કોર્ટનો સમય બગડે છે અને સાચા કેસો પર અસર પડે છે.
CJI એ ભારપૂર્વક કહ્યું કે AI દ્વારા બનાવેલ કોઈપણ કન્ટેન્ટની તપાસ જરૂરી છે. તેની જવાબદારી મશીન પર છોડી શકાય નહીં. ન્યાયિક અધિકારીઓએ દરેક માહિતીને જાતે ચકાસવી પડશે.
તેમણે કહ્યું કે ન્યાય એક માનવીય પ્રક્રિયા છે, જે અનુભવ, વિચાર અને મૂલ્યોથી બને છે. કોઈ પણ ટેકનોલોજી તેને સંપૂર્ણપણે બદલી શકતી નથી.
અંતે તેમણે કહ્યું કે ન્યાયપાલિકા એક પરિવર્તનના સમયગાળામાં છે. આવા સમયે જરૂરી છે કે સિસ્ટમ પોતાનું મૂલ્યાંકન કરે અને ટેકનોલોજી અપનાવીને પણ પોતાની મૂળ ઓળખ જાળવી રાખે.
અગાઉ પણ CJI AI પર નિવેદન આપી ચૂક્યા છે
આ પહેલા પણ મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે AI ને લઈને પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટ બાર એસોસિએશનના બેંગલુરુમાં આયોજિત રાષ્ટ્રીય સંમેલન-2026માં તેમણે કહ્યું હતું કે AI ને ન્યાયિક પ્રણાલીમાં એવી રીતે સામેલ કરવું જોઈએ, જેથી તે વ્યવસ્થાને મજબૂત કરે, ન કે તેના મૂળ કાર્યને નબળું પાડે.
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે AI મોટી માત્રામાં ડેટા અને રેકોર્ડને સંભાળવામાં, પેટર્ન ઓળખવામાં અને પ્રક્રિયાઓમાં થઈ રહેલા વિલંબને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ નિર્ણય સંભળાવવાનું કાર્ય ફક્ત મનુષ્યોના હાથમાં જ રહેવું જોઈએ.