જાન્યુઆરી ૨૦૨૫માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળ્યું ત્યારથી, અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના સંબંધો ઉતાર-ચઢાવથી ભરેલા રહ્યા છે. પહેલા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની વેપાર અને ટેરિફ નીતિઓ અને પછી ઈરાન યુદ્ધે ભારતના અમેરિકા સાથેના સંબંધોને પરોક્ષ રીતે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. પરિણામે, G-૭ સમિટની બાજુમાં યોજાનારી ટ્રમ્પ-મોદીની બેઠકમાં ૧૬ મહિના પહેલા તેમની મુલાકાત દરમિયાન સંમત થયેલા ઘણા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આજે (૧૭ જૂન) ફ્રાન્સમાં એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજવાના છે. ગ્રુપ ઓફ સેવન (G-૭) સમિટની બાજુમાં યોજાનારી આ બેઠક પર ભારત અને અમેરિકા બંને તેમજ વિશ્વની નજર રહેશે. ખરેખર, બંને નેતાઓ ફેબ્રુઆરી 2025 માં તેમની મુલાકાતના લગભગ 16 મહિના પછી મળવાના છે. તેમની પહેલી મુલાકાત પછી, બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં અને વૈશ્વિક સ્તરે નોંધપાત્ર ફેરફારો થયા છે.
12 ફેબ્રુઆરી, 2025 ના રોજ ટ્રમ્પ અને મોદીની પહેલી મુલાકાત પછી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં કેટલો બદલાવ આવ્યો છે તે સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકા-ભારતના કયા મુદ્દાઓ રહ્યા છે? બંને દેશો વચ્ચે કયા મુદ્દાઓને કારણે વિવાદ થયો છે? આ સમયગાળા દરમિયાન પીએમ મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચેના સંબંધો કેવા રહ્યા છે? હવે, જ્યારે બંને નેતાઓ G7 ની બાજુમાં મળે છે, ત્યારે તેઓ કયા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાના છે?
પહેલા, છેલ્લી મોદી-ટ્રમ્પ બેઠકમાં શું થયું?
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે છેલ્લી મુલાકાત ફેબ્રુઆરી 2025 માં વોશિંગ્ટનના વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે થઈ હતી. ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન આ મુલાકાતને ભારત-અમેરિકા સંબંધોની મજબૂત શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવી હતી.
- કોમ્પેક્ટ પહેલનો પ્રારંભ
આ બેઠકની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત યુએસ-ઇન્ડિયા કોમ્પેક્ટ (લશ્કરી ભાગીદારી માટે ઉત્પ્રેરક તકો, ઝડપી વાણિજ્ય અને ટેકનોલોજી) નામની નવી પહેલનો પ્રારંભ હતો. આ કરારનો ઉદ્દેશ્ય સંરક્ષણ સહયોગ અને ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI), વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો હતો. - વેપાર અને આર્થિક ભાગીદારી પર ચર્ચા
બંને નેતાઓએ ટ્રમ્પના પરસ્પર વેપાર કાર્યસૂચિ પર વ્યાપક ચર્ચા કરી. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ભારત સાથે આશરે $46 બિલિયનની યુએસ વેપાર ખાધ ઘટાડવા અને યુએસ માલ પર ભારતીય આયાત કર ઘટાડવા પર ભાર મૂક્યો. બેઠક દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે નવા વેપાર કરારની રૂપરેખા પણ જાહેર કરવામાં આવી હતી. જો કે, ટ્રમ્પ દ્વારા પ્રારંભિક વિવાદો અને ત્યારબાદ લાદવામાં આવેલા ટેરિફ પછી, કરાર હજુ સુધી અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યો નથી. - ઊર્જા અને પરમાણુ સહકાર
મીટિંગમાં, બંને દેશોએ તેલ, ગેસ અને પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રોમાં વેપાર વધારવા માટે પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી. સૌથી નોંધપાત્ર રીતે, આમાં ભારતમાં યુએસ-ડિઝાઇન કરેલા પરમાણુ મોડ્યુલર રિએક્ટર વિકસાવવાની યોજનાનો સમાવેશ થતો હતો. - રાજદ્વારી અને સંરક્ષણ સંકલન
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ભવિષ્યના સહયોગ માટે સંરક્ષણ, વેપાર, રોકાણ, બહુપક્ષીય સહયોગ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધોને મુખ્ય ક્ષેત્રો તરીકે પ્રકાશિત કર્યા.
જાહેરાત
ટ્રમ્પ-મોદીની મુલાકાત પછી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં કેવી રીતે ફેરફાર થયો છે?
12 ફેબ્રુઆરી, 2025 ની મુલાકાત દરમિયાન મજબૂત ભાગીદારીની આશા સ્પષ્ટપણે દેખાઈ હતી, જ્યાં પીએમ મોદીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે બંને દેશો બમણી ગતિએ સાથે મળીને કામ કરશે. જો કે, આ આશાસ્પદ શરૂઆત છતાં, પછીના મહિનાઓમાં આયાત ટેરિફ, ભારતીયો માટે વિઝા સમસ્યાઓ, ઓપરેશન સિંદૂર, ઈરાન યુદ્ધની અસર અને ભૂ-રાજકીય પરિવર્તનને કારણે સંબંધોમાં તણાવ અને પડકારો જોવા મળ્યા છે.
- વેપાર તણાવ અને આયાત ટેરિફ
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ટૂંકા ગાળાના અને વ્યવહારિક અભિગમ અપનાવ્યો, ભારત સહિત 70 થી વધુ દેશો પર 25% ટેરિફ લાદ્યો. વધુમાં, રશિયા પાસેથી ભારત દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલની સતત ખરીદીને કારણે, યુએસએ ભારત પર 25% (પાછળથી વધારીને 50%) નો વધારાનો દંડાત્મક ટેરિફ લાદ્યો. અમેરિકાની અદાલતોએ આ ટેરિફ રદ કર્યા હોવા છતાં, બંને દેશો વ્યાપક વેપાર કરાર પર મડાગાંઠમાં છે. - પાકિસ્તાન સાથે અમેરિકાની વધતી નિકટતા
ભારત માટે એક મોટી નિરાશા વોશિંગ્ટન દ્વારા પાકિસ્તાન સાથે રાજદ્વારી વાતચીત ફરી શરૂ કરવામાં આવી છે. અમેરિકાએ એપ્રિલમાં ભારતના આતંકવાદ વિરોધી કામગીરીને ટેકો આપ્યો ન હતો અને ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ભારતને યુદ્ધ બંધ કરવા વિનંતી કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. વધુમાં, પાકિસ્તાને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે ટ્રમ્પને નામાંકિત કર્યા પછી, યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ વ્યક્તિગત રીતે પાકિસ્તાન સાથે સંબંધો કેળવ્યા છે. પાકિસ્તાન દ્વારા અમેરિકાને દુર્લભ ખનિજોની કથિત ઓફર અને ટ્રમ્પના ક્રિપ્ટોકરન્સી સામ્રાજ્યમાં તેના રસનો પણ ફાયદો થયો, અને ટ્રમ્પે પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખને વ્હાઇટ હાઉસમાં આમંત્રણ આપ્યું, જેનાથી નવી દિલ્હીની ચિંતાઓ વધુ વધી ગઈ. - ક્વાડ અને વ્યૂહાત્મક અનિશ્ચિતતા
ભારત પર ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના વેપાર દબાણ અને પાકિસ્તાન પ્રત્યેના તેના સ્પષ્ટ વલણથી ક્વાડ (ભારત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાનનું જોડાણ) ની મુખ્ય ભાવના નબળી પડી છે. આનાથી ભારતને સંદેશ મળ્યો છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેની લાંબા ગાળાની ઇન્ડો-પેસિફિક વ્યૂહરચના કરતાં ટૂંકા ગાળાના લાભોને પ્રાથમિકતા આપે છે. જો કે, જ્યારે યુએસ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તાજેતરમાં ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા,