ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો તણાવ હવે હવાઈ માર્ગોમાં પણ લાંબા ગાળે દેખાઈ રહ્યો છે. પાકિસ્તાને ભારતીય વિમાનો માટે પોતાના હવાઈ ક્ષેત્ર પર લગાવેલો પ્રતિબંધ ફરી એકવાર લંબાવ્યો છે, જેનાથી માત્ર રાજકીય સંબંધો જ નહીં પરંતુ એરલાઈન્સ ઉદ્યોગ પર પણ ગંભીર અસર પડી રહી છે.
પાકિસ્તાનો નિર્ણય: 24 મે સુધી પ્રતિબંધ યથાવત્
પાકિસ્તાને મંગળવારે જાહેરાત કરી કે ભારતીય વિમાનો માટે તેનો હવાઈ માર્ગ હવે 24 મે, 2026 સુધી બંધ રહેશે. આ નિર્ણય પાકિસ્તાનના હવાઈ અડ્ડા પ્રાધિકરણ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ‘નોટિસ ટુ એરમેન’ (NOTAM) હેઠળ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ સૂચનામાં સ્પષ્ટ જણાવાયું છે કે તમામ ભારતીય નોંધાયેલ, લીઝ પર લીધેલા, કોમર્શિયલ તેમજ સૈન્ય વિમાનોને પાકિસ્તાની હવાઈ વિસ્તારમાં પ્રવેશ કરવાની મંજૂરી નહીં આપવામાં આવે. આ પ્રતિબંધ સવારે 5 વાગ્યા સુધી માન્ય રહેશે.
પ્રતિબંધની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?
આ હવાઈ પ્રતિબંધની શરૂઆત 22 એપ્રિલ, 2025ના રોજ થયેલા Pahalgam terror attack બાદ થઈ હતી, જેમાં 26 લોકોના જીવ ગયા હતા. આ હુમલા બાદ બંને દેશોએ એકબીજા સામે કડક પગલાં લીધા હતા. પાકિસ્તાને 24 એપ્રિલ, 2025થી ભારતીય વિમાનો માટે પોતાનો હવાઈ માર્ગ બંધ કર્યો હતો, જ્યારે ભારતે પણ 30 એપ્રિલ, 2025થી પાકિસ્તાની વિમાનોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. ત્યારથી આ પ્રતિબંધ દર મહિને લંબાવવામાં આવી રહ્યો છે.
એરલાઈન્સ પર વધતો આર્થિક ભાર
આ પ્રતિબંધનો સૌથી મોટો અસર ભારતની એરલાઈન્સ કંપનીઓ પર પડી રહ્યો છે. પાકિસ્તાનનો હવાઈ માર્ગ બંધ હોવાથી ભારતીય વિમાનોને યુરોપ, મધ્ય પૂર્વ અને અમેરિકા જેવા ગંતવ્યો સુધી પહોંચવા માટે લાંબા અને વિકલ્પિક માર્ગો અપનાવવા પડે છે. આ લાંબા માર્ગોનો અર્થ વધુ ઇંધણ ખર્ચ, વધુ સમય અને ઓપરેશનલ ખર્ચમાં વધારો થાય છે. પરિણામે એરલાઈન્સ કંપનીઓને મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે.
ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્ય: પહેલાના સંઘર્ષોમાં પણ બંધ થયો માર્ગ
આ પહેલીવાર નથી કે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હવાઈ માર્ગ બંધ થયો હોય. અગાઉ પણ 1999ના Kargil War અને 2019ના Pulwama attack પછી બંને દેશોએ એકબીજાના હવાઈ માર્ગો બંધ કર્યા હતા. આવા નિર્ણયો સામાન્ય રીતે બંને દેશો વચ્ચેના રાજકીય અને સૈન્ય તણાવને દર્શાવે છે. હાલની પરિસ્થિતિ પણ એ જ દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
બંને દેશો વચ્ચે તણાવ હજુ યથાવત્
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો તણાવ હાલ કોઈ ઘટાડો દેખાતો નથી. હવાઈ પ્રતિબંધોનું સતત લંબાવવું એ દર્શાવે છે કે બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ છે.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે જો નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ કૂટનીતિક વાતચીત શરૂ ન થાય, તો આ પ્રતિબંધ વધુ સમય સુધી ચાલુ રહી શકે છે, જે બંને દેશોના વેપાર અને પ્રવાસન ક્ષેત્રને અસર કરી શકે છે.